Alâadin Soykan Şiirine /Vay Sevda Karam/ Bağlamında Değinmeler

Birkaç gün önce öte-dünyaya uğurladığımız Alâaddin Soykan’ın Vay Sevda Karam başlıklı şiir kitabının birinci basımı Beyan Yayınları’ndan çıkmıştı. (Ekim 1997). Daha sonra ikinci basımı da yapıldı. Şimdi o kitaptaki şiirlerin coğrafyasında bir gezintiye çıkacağım.

Kitap; Karanlıkların Ucuna Horoz Zerketmek (14 şiir), Ve Dalına Özlemlerin Üveyik Serpmek (19 şiir), Dallarda Akşam Serçelemesi (19 şiir) başlıklarıyla üç bölümden, toplam 52 şiirden ibâret.

72 sayfalık Vay Sevda Karam, Sunu adlı küçürek bir şiirle açılıyor:

Sorarsan ey okuyucu

Çiyli çiğdem oralıyım

Bıldırcın bir hokka ilen

Karşına çil çil çıkmam bu

Kepeneğimde kavalım

Eksik olmadığındandır.

(s.11)

Şiir için küçürek dedim. Niceliği bakımından böyle. Altı dizelik bir şiir sonuçta. Ama niteliği bakımından hiç de küçürek değil. Tersine, dizeler birbirine ulandıkça büyüyor şiir. Soykan; burada fiske vuruşlarıyla, kişilik özelliklerinin âdetâ özetini çıkarmış.

Boş konan Sazım Ağıdı başlıklı üç kesimlik şiirinde lirizm zirvededir. Dizeleri öyle bir örgülemiş ki, şiire tek bir sözcük ekleyemediğiniz gibi; şiirden tek bir sözcüğü de çıkaramazsınız. Son kesimi okuyalım:

Ve kim ekmeğimin adını giderek

Dön dolaş kodu

Ürküten çığlıklı kuşlarla ürkünç

Kim bu ki ocağım böyle dumansız

Evim hurdahaş kodu

(s. 15)

Mahur Kirpikler ve Ölüm şiirinde, ölüm gerçekliği bütün somutluğuyla gündemdedir. Ölüm, kaçınılacak, korkulacak bir gerçeklik değil; kabûllenilmesi gereken ve hayatın uzantısı bir süreçtir. Şair ölüme o kadar âşinâdır ki, ondan kaçmak bir kenara, onu çağıracak kertede yüreklidir. Şiirin sonuna doğru dedikleri bunun kanıtıdır:

(…)
Mahur kirpiklerini sevdiğimin

Ulu ve acı sevincini

Ekmeğe kavuşmuş açların

Ve sabah akşam güneşin

O ufku haz tutuşturduğu yerleri

Bir süzülüverişte terk et de

Gelirken bana

Öyle gel

Ölüm

Gitsin istemezsen gözlerim açık

(s. 19)

Alâaddin Soykan, toplamda karamsar bir şairdir. Yaşadıkları, çektiği çileler, ona karamsarlık dışında bir seçenek sunmamıştır, çok yazık ki. Gene de onun verimlerine bakarak, “çıkışsızlığın şiiri”ni yazdığını söyleyemeyiz. Sisli-puslu görüntülerin ardından da olsa, zaman zaman umutlanır; “umudun şarkısı”nı söylemeye çalışır:

Koma alınları kara yazılı var çiz sil-süpür

Eli şiirimin

Duldur öksüzdür gayrı silsin gözyaşın

Umut şarkıları söyle kuşmakam

Dili şiirimin

(Kuşmakam şiirinden, s. 22)

Yeleli Gazel şiirini şöyle sonlandırır:

Söyle Alâaddin Soykan dipten doruğa

Çiğ değilsin pişmişini söylersin sözün

(s. 27)

Öyledir hakikaten: Sözcüğün olanca kuşatımıyla “şair”di(r) Soykan. Beş taş oynar gibi oynamadı şiirle. Şair olmanın nâmusuna halel getirmedi hiç. Şair mukallitlerini sevmezdi; onların şiire ettikleri fenâlıkların farkındaydı. Çiğliklere karşı şiiriyle, sözcüklere sımsıkı sarılarak direndi; başkaca silâhı yoktu ki.

Ömrünce imgeci bir şiiri yazdı Alâaddin Soykan. İmgeleri devingendir; okuyanı çok açılı çağrışımlara gönderir. Özellikle aşk içerikli şiirlerinde bu devingenlik daha bir ivmelenir. Aşk İlen şiirinde onun bu yanını saydam biçimde gözlemliyoruz:

(…)

Yabanıl elması duruşlum benim

Mayhoşum

Mantar değirmi başlım öyle yusyumak

Seni topladım evlek evlek –ne yalan

Aşk ilen

Seni dişledim

(s. 34)

Soykan, zaman zaman söz dizimini bozar. Bunu bilinçle yapar ve şiirin gövdesine ustalıkla giydirir. Örnekse, “karasevdam” demez de “sevda karam” der. Bu tutumuyla, bu estetik sıçramasıyla, şiiri yerleşik söylemin üstüne çıkararak, bir çeşit kanatlandırır. Sen Saçıma Aklar Yığan şiiri, bu kanatlandırmanın yetkin bir örneğidir. O şiirin ilk kesitini alıyorum:

Sen ey tutunup düşünce kalktığım güzel

Hayat payandam

Azalan uğrunda can adına bu

Çoğaltadur nazını yalvarım artsın

Sen saçıma aklar yığan

Vay sevda karam

(s. 35)

Şairimiz, mistik bir duyarlığı da hiçbir vakit boşlamaz. Tasavvuf havası, şiirsel duruşunun belirgin niteliğidir. Metafiziğe olumlu anlamda yaslanır. Yunus Emre kültürünü iyi özümsemiştir. Yunus adlı şiirinde bu kültürü içselleştirmenin güzel bir örneğini görüyoruz:

Coşku gümrah vakte çünkü aşk batıp çıkmış

Biz’i Yunus’un

Beriyi gül işlemekten hep öte mercan

Tutmuş hırkasının bile yâr kokup durmuş

Bezi Yunus’un

(s. 54)

İntiharım (s. 58) şiirinin girizgâhı gerçekten görkemlidir. İntiharı genç yaşında deneyimlemiş (çok şükür ki sonuçlandıramamış) bir insan olması, bu olguyu yetesiye estetize etmesinde bir olanaktır ayrıca. Söz konusu şiir, yoğunluklu ölüm duygusunu yansıtmasıyla son kertede başarılıdır:

Takvimlerin alacakaranlığında iğreti duran

Ve güneşine balgam atılmış kirli bir gündü

İntihar ettiğim gün

Genelev kadını bakışlı bomboş bir gündü

(…)

Yalnızların Akşamları şiiri, Alâaddin Soykan’ın safını mazlumlardan yana belirlediğinin en kesin göstergelerinden biri. Ezilenlerin, toplum dışına itilmişlerin yanındadır orada (da). Bu şiirde imgelemini motor gibi çalıştırmıştır. Kıvamıyla, edâsıyla, ses potansiyeliyle ve matematiksel kurgulanışıyla çok güçlü bir şiirdir bu. Hepsi üçer dizeden oluşan altı bölümlük şiirin ikinci ve dördüncü öbeklerini aktarıyorum:

Kadeh diplerinde öyle

Mor bir tortu halindedir

Yalnızların akşamları

---

Boynu bükük çocukların

Buruk ve can havli türküsüdür

Yalnızların akşamları

Soykan, şiirlerini çok güzel sonlandıran bir şairdir. O denli öyledir ki, şiirlerini okuduktan sonra, “bundan ötesine hacet yok” dersiniz, her seferinde. Ağlara doksandan takılmış bir gol kadar çekicidir, o son dizeler.

Alâaddin Soykan’ın bir başka yüceliği daha vardır ki, değinmesem haktanırlık etmemiş olacağım: Şiirlerine başlık (ad) bulmakta, neredeyse üstüne yoktur. O başlıklar (adlar), tek başlarına birer şiir atmosferini yüklenmişlerdir. Eskilerin mısrâ-ı berceste (seçkin dize) dedikleri türdendir çoğu. Şu şiir başlıklarının (adlarının) çarpıcılığına, etkileyiciliğine bakar mısınız bir fasıl:

Mor Bir Vakte Doğru, Gökler Turnasız mıdır ki, Boş Konan Sazım Ağıdı, Sular Akarken Güzeldir, Leylâk Yorum, Mahur Kirpikler ve Ölüm, Suna Aydınlık, Kuşmakam, Ben O Belâya Yar Yandım, Karanlıkların Ucuna Horoz Zerketmek, Evrensel Değini, Kırağılı Bir Islıkla, Harlı Güzde Bahar Pişmek, Uğultulu Yara, Mor Çağrı, Aşk İlen, Sen Saçıma Aklar Yığan, Sevda Usul, İçimin Dere Boylarında, Saçlarının Lodosunda, Suna İzdüşüm, Yalnızlığa Yalvarı, Saçlarında Vahşi Kumral, Gelincik Hışmıyla, Dalından Şiir Düşürmek, Ve Dalına Özlemlerin Üveyik Serpmek, İki Ateş Arasında, Kuşlarla Söyleşi, Yosma Dinginliği Aşkın, Bir Kuşluğu Büyüyorum, Yalnızların Akşamları, Serçe Korosu, Kuşipek Ses, Bir Papatya Dehlizinde, Dallarda Akşam Serçelemesi, Kuş Sesi Dermek, Uzaktaki Yakın Anı

Peki, Soykan’ın bütün şiirleri, hiç istisnâsız aynı yüksek düzeyi tutturabilmiş midir? Buna hâyır diyeceğim. Bâzı şiirleri, salt başlıklarıyla dikkat çekerken; başka bâzı şiirleri ise ortalamada ya da ortalamanın altında kalmışlardır. Son derece doğaldır bu. Şu yerküre yuvarlağında, kaç şair bütün şiirlerinde aynı yüksekliğe erişebilmiştir hem? Yaşadığı sıkıntılar, çektiği cefâlar düşünüldüğünde; Soykan’ın şiirlerinin bir bölüğündeki düzey gerilemesini olağan bulmalıyız. Söz konusu saptamamız, onun şirinin Türk(çe) şiir haritasında önemli ve kıymetli bir “ada” olduğu gerçeğinin üstünü elbette ve kuşkusuz örtemez.

Ez cümle: Alâaadin Soykan (bizim Alâadin Âbimiz), eksiğiyle-gediğiyle “iyi şair”dir ve iyi şairliğinin yanında “iyi insan”lığıyla anılacaktır.

Allah rahmet etsin. Mezarını güneşler donatsın.

Not: Soykan’ın ilk kitabı Doru Özlem’in kitaplığımda olduğunu sanıyordum. Aradım-taradım, bulamadım. O yüzden, Vay Sevda Karam üstüne yazmakla yetindim. Bağışlanmamı dilerim.-B. D.