Satranç

Satranç, halk şairlerinin aruzun müfte'ilün cüzlerinden kurulu bir kalıbıyla söylediği, âşık şiirinde az örneği bulunan saz şiiri türüdür.

• Ölçüsü: Her dize müfte'ilün cüzünün dört kez yinelenmesinden oluşur; ortadaki durak dizeyi sekizer hecelik iki yarıma ayırır.
• Uyak düzeni: Şiir dörtlüklerle yazılmış gibi görünür: ilk dörtlük abab, sonrakiler cccb, dddb diye uyaklanır; aslında her dörtlük, dizeleri ortadan iç uyakla bölünmüş bir beyittir.
• Aruzlu halk şiirleri arasında: Divani, selis, semai ve kalenderiyle birlikte âşıkların aruzla söylediği türler öbeğinde sayılır.
• Sözcüğün gündelik anlamı: Sözcük gündelik dilde, şahını korumaya çalışan iki oyuncunun damalı tahtada oynadığı bilinen oyunun adıdır.

Farsça şatranc sözcüğünden; ilk anlamı bilinen tahta oyunudur.

• Kalenderi: Kendi adıyla anılan ezgiyle okunan, aruzlu saz şiirleri öbeğinden bir tür.
• Selis: Gazel düzeninde kurulan, aruzlu halk şiirleri öbeğinden bir başka tür.
• Semai: Sekiz heceli dörtlüklerle söylenen halk şiiri; aruzla söylenmiş örnekleri satrançla aynı öbekte yer alır.
• Aruz: Satrancı hece ölçüsüyle söylenen öteki saz şiirlerinden ayıran ölçü düzeni.