Menkıbe

Menkıbe, kuşaktan kuşağa aktarılırken gerçekle olağanüstünün iç içe geçtiği, kahramanı çoğunlukla bir veli ya da toplumun saygı duyduğu tarihî bir kişi olan anlatıdır.

• Amacı: Anlatılan kişiyi örnek göstermek ve ona duyulan bağlılığı güçlendirmek amaçlanır; keramet hikâyeleri bu yüzden çoktur.
• Derlemeleri: Bir velinin menkıbelerini toplayan eserlere menâkıbnâme ya da velâyetnâme denir; Mevlânâ çevresini anlatan Eflâkî'nin Menâkıbü'l-ârifîn'i bilinen bir örnektir.
• Genel anlamı: Kahramanı bir veli olmasa da şaşırtıcı, olağan dışı bir olayı anlatan hikâyeler için de kullanılır.

Arapça menkabe sözcüğünden; ilk anlamı “övülmeye değer iş, erdem”dir, çoğulu menâkıb'dır.

• Efsane: Bir yerin, bir varlığın çevresinde oluşan, inanılarak anlatılan halk anlatısı; menkıbede odakta bir kişi, çoğunlukla bir veli bulunur.
• Kıssa: Peygamberlerin ve eski kavimlerin başından geçenleri anlatan öğretici hikâye; menkıbe ise velilerin çevresinde biçimlenir.
• Tekke edebiyatı: Menkıbelerin derlenip yazıya geçirildiği başlıca çevre.