Kafkas İslam Ordusu
- Yıl 1918 Osmanlı çöküyor. Cephelerden çekiliyoruz. Balkanlar çoktan gitti. Ve tam o sırada bir Osmanlı Ordusu doğuya yürüyor. Hedefi o dönemim Osmanlı Toprağı değil. Hedefi Gardaş toprakları Bakü.
- Bu ordunun komutanı 29 yaşında rütbesi bir ordu komutanlığına yetmiyor. Bu yüzden ona bir unvan veriliyor Paşa. Adı Nuri soyadı yıllar sonra gelecek Killigil ve kardeşi o sırada imparatorluğu yöneten adam Enver Paşa. Ama Nuri Paşayı Bakü'ye getiren şey soyadı değil. Çünkü o çocuk denecek yaşta Trablusgarp Çölündeydi... Senusi Kabilelerini İtalyanlara karşı örgütledi. İngiliz ablukasını denizaltıyla deldi. Yıllarca çölde bir gerilla ordusu yönetti... Şimdi çölden çıkılıp Kafkasya'ya giriyor. Peki neden?
- Mart 1918 Brest Litovsk Rusya savaştan çekiliyor. Kars, Ardahan, Batum geri geliyor. Doğu bir anda boşalıyor. Ama o boşlukta bir felaket yaşanıyor. Aynı ay Bakü'de Bolşevik ve Taşnak Birlikleri Müslüman Mahallelerine giriyor. Üç gün sürekli bir katliam. Binlerce Azerbaycanlı Türk katlediliyor. Ve 28 Mayıs 1918 de tarihin ilk Müslüman Türk Cumhuriyeti ilan ediliyor. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti. Fakat bir sorun var. Başkenti Bakü ve Bakü işgal altında. Hükumet Gence'de kuruluyor. Ordusu yok, silahı yok, zamanı da yok. İstanbul'a haber gidiyor. ve Kafkas İslam Ordusu kuruluyor.
- Çekirdeği iki Osmanlı Tümeni gerisi Azerbaycanlı gönüllüler. Komutan Nuri Paşa Temmuz 1918 Göyçayda ilk büyük çarpışma kazanılıyor. Sonra Kürdemir, sonra Şamah, sonra Saylan, yol Bakü'ye açılıyor. Ama onları şehirde bekleyen şey basit bir garnizon değil, Bakü'de Bolşevikler var, Taşnak Taburları var, Hazar Donanmasının topları var ve İngilizler var General Dunsterville komutasında bir İngiliz Kuvveti Hazarı aşıp şehre giriyor. Sebebi tek kelime petrol. Yüzyılın başında dünya petrolünün neredeyse yarısı bu şehirden çıkıyordu. Fakat başka bir şey daha yaşanıyor. Osmanlının müttefiki Almanya Bakü'nün Osmanlıya geçmesini istemiyor. Berlin Moskova ile masaya oturuyor. Bakü petrolünü Bolşeviklerden almayı planlıyor. Yani şehre yürüyen ordu hem düşmanına, hem de müttefikine rağmen yürüyor.
- 14 Eylül 1918 şafak Bakü'nün batısında ki Kurtlar Kapısı tepelerine genel taarruz başlıyor. Savunma hattı akşama doğru çatlıyor. O gece İngilizler şehri terk ediyor. Gemilere binip Hazara açılıyorlar. 15 Eylül sabahı Türk ve Azerbaycan Birlikleri Bakü'ye giriyor. Azerbaycan Harekatında 1130 Türk Askeri şehit düşüyor. Bu gün Bakü'de bir şehitlikte yatıyorlar. 17 Eylül de Azerbaycan Hükumeti Gence'den Bakü'ye taşınıyor. Cumhuriyet sonunda başkentine kavuşuyor.
- 30 Ekim Mondros, şart açık Kafkasya'yı boşaltacaksınız. 17 Kasım da İngilizler Bakü'ye geri dönüyor. Fetih tam 63 gün sürüyordu. Peki her şey boşuna mıydı? Değil çünkü o cumhuriyet iki yıl daha yaşıyor. Bir bayrak, bir meclis, bir hafıza bırakıyor. Ve 70 yıl sonra Sovyetler dağıldığında Azerbaycan yeni bir devlet kurmuyor 1918'in bayrağını yeniden çekiyor.