Şair ve Şiir Üzerine

Geçen gece Cemal Süreya'nın 'Şapkam Dolu Çiçekle' kitabını okurken aklıma bir soru takıldı. Bu kitap-okuyanlar bilir- yazarın düşünce yazılarının bir araya getirildiği bir eser. 'Cins şair', güzel Türkçesini, bu defa şiir yerine meslektaşlarını eleştirmek için kullanmış. Öyle ki aklıma takılan soru şuydu: Şimdilerde eleştirilebilecek şair var mı? Ya da eleştirileri keyifle takip edecek bir kitle ?

'Bizler varız ya, daha ne olsun!' diyen bir topluluğun sesini duyar gibi oluyorum; ancak 60'larda ve 70'lerde çıkan sesle bugünkünü karşılaştırabilseydik, bugünkü bir hayli kısık kalırdı gibi geliyor bana. Öncelikle ilk sorumuza kafa yoralım.

Eleştirilebilecek şair var mı meselesi:

Hepinizin bildiği gibi Batılılaşma sürecinde, Türk şiiri müthiş bir değişim yaşadı. Tanzimat'tan bu yana olanları, ilgilenenler çok iyi biliyor zaten. Yakın geçmişin büyük şairlerini, dememe gerek yok sanırım. Akımlar yaratan, süreçleri değiştirme yetisine sahip olan şairlerdi birçoğu. Mesela üç arkadaş bir araya gelerek şiir geleneğini sarsan bir hareket geliştirebildi. Garip'ten bahsediyorum. Öncesinde Nazım'ın biçime ve söyleyişe getirdiği yepyeni soluk da öyle. Yine Necip Fazıl'ın aslında eskiyi çağrıştıran; ama asla eski olmayan mistizmi. Sonrasında tek başına 'Mavi' ışığını yaymaya çalışan Attila İlhan... Cemal Süreya, Edip Cansever, Sezai Karakoç, Fazıl Hüsnü, Behçet Necatigil ve daha sayamadığım birçok önemli isim, şiirimizin dolayısıyla dilimizin temellerini güçlendirdiler. Ancak özellikle 90'lardan itibaren bir sessizlik var gibi. Şiir, bir bekleyişte sanki, İkinci Yeni'nin kötü bir güncellemesi var sadece elimizde, post-modernist, içine kapanık, büyük şair yetiştiremeyen bir şiir... Kimsenin, kimsenin dediğinden bir şey anlamadığı... Oysa çok değil, yarım yüzyıl önce şairler tek başlarına damga vurabilmiş edebiyata. Acaba böyle isimler var mı artık şiir dünyasında? Kaç kişi sayabiliriz? Elle tutulabilir hangi akımdan bahsedebiliriz şu yıllarda? Şundan bahsediyorum: Halkın da ilgisini çekebilmiş 'Evet, budur!' dedirten kaç şiir var şimdi kitaplarda ? Son dönemde aklımıza bir çırpıda pek fazla isim ve şiir gelemiyor. Bunun sebebi dönemsel şartlar kuşkusuz. Onca imkansızlığa rağmen edebi ürünlerin rağbet gördüğü yıllar, şair için de güzel bir ortam yaratıyor olmalıydı. Şimdiyse mükemmel bir iletişim ağına sahip olmamıza rağmen müthiş bir iletişimsizlik yaşıyoruz. Büyük bir kargaşa var, büyük bir üşengeçlik de beraberinde geldi bu iletişim çılgınlığının. Dolayısıyla yazınsal ürünlere talep azaldı, böylece sivrilme potansiyeli olan genç şairler de bu hastalıklı yapı içinde kaybolup gittiler. Demem o ki, bir Garip hareketinin ya da bilinçli bir İkinci Yeni'nin oluşabileceğine şu süreç içerisinde inanmıyorum, buna benzer hareketler geliştirebilecek sanatçıların yakın zamanda çıkabileceğine de . Yazınsal türler için ve tabii ki onların üretenleri 'sanatçı' için çok zor bir dönem yaşıyoruz.

Gelelim ikinci soruya: Şiir ve şairle ilgilenen bir topluluk var mı?

'Kesinlikle yoktur' demek mübalağa olur. Tabii ki belli bir zümrenin hala şiiri ve şairi takip ettiğini söyleyebiliriz ;ancak bana kalırsa büyük şairler yetiştirebilecek ortamı sağlayabilecek bir güruhtan söz edemiyoruz. Sanırım asıl sorun da bu. Yukarıda saydığım sanatçılar kendilerini beğenen, eserlerini başucu kitabı yapan insanlar olmasalardı büyük şair olabilecekler miydi? Elbette büyük şairliklerinden bir şey kaybetmeyeceklerdi; ancak bugünkü yerlerinde de olamayacaklardı. O günlerde, özellikle yüksek öğrenim alan öğrenci topluluklarının daha bilinçli ve sanata ilgili oluşu, ideolojik davalarını bile edebileştirebilmeleri, düşüncelerini bir şiire, bir şaire ,bir edebi esere yaslayabilmeleri üretim ortamının oluşmasını sağladı diyebiliriz. Edebiyat fakültesinde, edebiyat eğitimi almış bir öğretmen adayı olarak kendisine bir şair, bir şiir bile seçememiş onlarca arkadaşımın olduğunu hatırladıkça şiirin, şairin ve en önemlisi okurun geleceği için kaygı duyuyorum.