Tarih

Tarih, divan şiirinde bir olayın yılını, harflerin ebced hesabındaki sayı değerleri toplandığında bulunacak biçimde bir dizeye ya da beyte gizleme sanatıdır.

• Ebced: Arap alfabesinin her harfi bir sayı karşılığı taşır: elif 1, be 2, cim 3, dal 4 … gayın 1000; tarih dizesindeki harflerin değerleri toplanınca olayın yılı çıkar.
• Konuları: Bir caminin ya da çeşmenin yapımı, bir padişahın tahta çıkışı, bir zafer, bir doğum ya da ölüm tarih konusu olabilir; bu yüzden tarihlere yapı kitabelerinde ve mezar taşlarında sıkça rastlanır.
• Tarih dizesi: Sayısı hesaplanacak dize genellikle şiirin son dizesidir; şair çoğu zaman bir önceki dizede tarih düşürdüğünü haber verir.
• Biçimi: Kısa tarih manzumeleri çoğunlukla kıta biçiminde yazılır.
• Genel anlamları: Gündelik dilde sözcük, geçmişi inceleyen bilimi ve bir olayın gerçekleştiği zamanı anlatır.

Arapça târîh (zamanını belirleme, tarih koyma) sözcüğünden.

• Kıta: Tarih manzumelerinin en sık yazıldığı kısa nazım şekli.
• Mısra: Tek satırlık şiir birimi; tarih hesabı çoğu zaman şiirin son mısraı üzerinden yapılır.
• Divan edebiyatı: Tarih düşürme geleneğinin en çok yaşatıldığı klasik edebiyat.