Karanfil Sokağı – Ahmed Arif | Şiir Metni ve İncelemesi
Ahmed Arif, “Karanfil Sokağı” şiirinde bütün bir dünyayı karın altına gömer. Tek bir istisna vardır: Karanfil Sokağı’nda gün açmıştır. Şiirin bütün gerilimi ve anlamı bu keskin karşıtlıkta düğümlenir.
Şiir, Ahmed Arif’in Hasretinden Prangalar Eskittim kitabında (s. 15-19) yer alır. Şairin yaşamı ve edebi yolculuğu için Ahmed Arif’in hayatı ve eserleri yazısına göz atabilirsiniz.
Ahmed Arif Karanfil Sokağı Şiir Metni
Tekmil ufuklar kışladı
Dört yön, onaltı rüzgar
Ve yedi iklim beş kıta
Kar altındadır.Kavuşmak ilmindeyiz bütün fasıllar
Ray, asfalt, şose, makadam
Benim sarp yolum, patikam
Toros, Anti-toros ve asi Fırat
Tütün, pamuk, buğday ovaları, çeltikler
Vatanım boylu boyunca
Kar altındadır.Döğüşenler de var bu havalarda
El, ayak buz kesmiş, yürek cehennem
Ümit, öfkeli ve mahzun
Ümit, sapına kadar namuslu
Dağlara çekilmiş
Kar altındadır.Şarkılar bilirim çiğ tutmuş
Resimler, heykeller, destanlar
Usta ellerin yapısı
Kolsuz, yarı çıplak Venüs
Trans-nonain sokağı
Garcia Lorca'nın mezarı,
Ve gözbebekleri Pierre Curie'nin
Kar altındadır.Duvarları katı sabır taşından
Kar altındadır varoşlar,
Hasretim nazlıdır Ankara.
Dumanlı havayı kurt sevsin
Asfalttan yürüsün Aralık,
Sevmem, netameli aydır.
Bir başka ama bilemem
Bir kaçıncı bahara kalmıştır vuslat
Kalbim, bu zulümlü sevda,
Kar altındadır.Gecekondularda hava bulanık puslu
Altındağ gökleri kümülüslü
Ekmeğe, aşka ve ömre
Küfeleriyle hükmeden
Ciğerleri küçük, elleri büyük
Nefesleri yetmez avuçlarına
-İlkokul çağında hepsi-
Kenar çocukları
Kar altındadır.Hatıp Çay'ın öte yüzü ılıman
Bulvarlar çakırkeyf Yenişehir'de
Karanfil Sokağında gün açmış
Hikmetinden sual olunmaz değil
"mucip sebebin" bilirim
Ve "kafi delil" ortada...Karanfil sokağında bir camlı bahçe
Camlı bahçe içre bir çini saksı
Bir dal süzülür mavide
Al - al bir yangın şarkısı,
Bakmayın saksıda boy verdiğine
Kökü Altındağ'da, İncesu'dadır.
Her yer kar altında
Şiir “Kar altındadır” nakaratıyla açılır. Kar önce dört yönü, yedi iklimi ve beş kıtayı, ardından Toros’tan Fırat’a, ovalardan çeltiklere uzanan yurdu kaplar. Üçüncü bölümde döğüşenler sahneye çıkar. Elleri ayakları buz kesmiş hâlde dağlara çekilseler de ümit onlarda öfkeli ve mahzun biçimde yaşamaya devam eder.
Buradaki karı salt bir umutsuzluk imgesi olarak okumak eksik kalır. Kar bir bastırma hâlidir; altında direniş ve umut diri durur. Nakarat şairin kendi içine de döner: “Bu zulümlü sevda” da kar altındadır. Toplumsal soğuk ile kişisel hasret aynı örtünün altında buluşur.
Sanat ve tarih de kar altında
Dördüncü bölümde kar, yurdun sınırlarını aşarak insanlığın ortak belleğine yayılır. Şarkılar, resimler, heykeller ve kolsuz Venüs, tarihin acı duraklarıyla yan yana gelir. Şair burada üç güçlü göndermeye başvurur:
- Trans-nonain Sokağı: 1834’te Paris’te askerlerin masum sivilleri katlettiği, Honoré Daumier’nin ünlü taşbaskısıyla hafızalara kazınan sokak.
- Lorca’nın mezarı: İspanya İç Savaşı’nda faşistlerce kurşuna dizilip yeri hâlâ bilinmeyen bir mezara gömülen şair Federico García Lorca.
- Pierre Curie’nin gözbebekleri: Bilimi insanlığın ortak yararına adayan, Paris’te talihsiz bir sokak kazasında yaşamını yitiren Nobel ödüllü fizikçinin dünyaya bakan aydınlık ve meraklı bakışı.
Ahmed Arif bu isimleri peş peşe sıralayarak yeryüzündeki yıkımın, acının ve kaybın evrensel boyutunu çizer. Soğuk ve karanlık, insanlığın bütün güzelliklerini, bilimini ve özgürlük mücadelesini aynı karın altına çekmeye çalışır.
Ankara’nın varoşları ve çocuklar
Beşinci bölümde şiir evrenselden yerele, doğrudan Ankara’ya iner. Varoşlar kar altındadır ve şairin kente duyduğu hasret dizelere sızar. Altıncı bölümde gecekondular, Altındağ gökleri ve sırtlarında küfeleriyle çalışan ilkokul çağındaki “kenar çocukları” görünür. Nakarat tam da bu çocuklarda biter. Kar artık soyut bir kavram olmaktan çıkıp belirli bir mahallenin, belirli çocukların yoksunluğuna dönüşür.
Karanfil Sokağı: Karın dışında kalan sokak
Yedinci bölümde nakarat aniden kesilir. Şiir, Hatip Çayı’nın öte yüzünü ılıman, Yenişehir bulvarlarını çakırkeyf diye niteler ve “Karanfil Sokağında gün açmış” der. Başlıktaki sokak, şiirin o karanlık ve kapalı manzarası içinde güneş gören tek yerdir.
Şair bu rahatlığın tesadüf olmadığını hissettirir. “Mucip sebep” ve “kafi delil” ifadeleriyle ortada sorgulanması gereken bir ayrıcalık bulunduğunu işaret eder. Nedeni açıkça söylemez; okuru o rahatlığın bedelini ve kaynağını düşünmeye zorlar.
Çini saksı ve kök
Son bölümde Karanfil Sokağı’ndaki camlı bir bahçeye, içindeki çini saksıya ve mavide süzülen bir dala bakarız. Dalın ucunda “yangın şarkısı” gibi al bir renk parlar. Tam bu noktada şairin uyarısı gelir: Saksıda boy verdiğine bakmayın, kökü Altındağ’da ve İncesu’dadır.
Bu imge iki güçlü anlamı aynı anda taşır. İlki, Karanfil Sokağı’ndaki o ılıman rahatlığın ve estetiğin beslendiği asıl emeğin yoksul mahallelerde yattığıdır. İkincisi ise o al renkli “yangın şarkısının”, yani umut ve öfkenin, doğrudan Altındağ ve İncesu’nun toprağından filizlendiğidir.
Biçim ve ritim
Ahmed Arif düzenli ölçü ve kafiye kalıplarına bağlı kalmaz. Dize uzunlukları duygunun yükselişine göre daralır, genişler. İlk altı bölümü bir çekiç gibi kapatan “Kar altındadır” nakaratı, son iki bölümde bütünüyle susar. Nakaratın bittiği yer, Karanfil Sokağı’nın başladığı yerdir.
Şiir bütün ağırlığını bu kırılmadan alır. Bir yanda dondurucu karın altındaki yoksul mahalleler ve tarih, öte yanda güneş açmış bir sokak. Ahmed Arif, saksıdaki o al renkli dalın kökünü Altındağ’a bağlayarak iki dünya arasındaki görünmez bağı tek bir dizede açığa çıkarır.
Kaynakça
- Ahmed Arif, Hasretinden Prangalar Eskittim, Metis Yayınları, ISBN 978-975-342-652-7.