Anton Çehov'un Hayatı ve Eserleri
Anton Çehov, Rus oyun yazarı ve öykücü.
Anton Çehov, Rus oyun yazarı ve öykücü. Modern kısa öykünün ve modern durum tiyatrosunun kurucu babası, insan ruhunun inceliklerini gürültüsüz bir dille yansıtan dünya edebiyatı klasiğidir.
Doğum tarihi ve yeri: 29 Ocak 1860, Taganrog, Rusya
Ölüm tarihi ve yeri: 15 Temmuz 1904, Badenweiler, Almanya
1- Anton Çehov'un Hayatı
1860 yılında Azak Denizi kıyısındaki Taganrog liman kentinde doğdu. Babası bakkallık yapan eski bir serf (köle köylü) torunuydu. Katı ve otoriter bir aile ortamında büyüdü. Babasının iflas edip alacaklılardan kaçarak Moskova'ya sığınması üzerine lise eğitimini tek başına Taganrog'da tamamladı; özel dersler vererek hem geçindi hem de Moskova'daki ailesine para gönderdi. 1879'da Moskova Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girdi ve 1884'te hekim olarak mezun oldu. Tıp eğitimi boyunca ailesini geçindirmek için mizah dergilerine takma adlarla (en bilineni "Antoşa Çehonte") yüzlerce kısa öykü ve fıkra yazdı.
Hekimlik mesleğini ömrü boyunca sürdürdü; kolera salgınlarında köylüleri ücretsiz tedavi etti, okullar ve kütüphaneler kurdu. Ünlü "Tıp benim nikâhlı karım, edebiyat ise metresimdir" sözü bu döneme aittir. 1890 yılında Sibirya'yı baştan başa aşarak Çarlık rejiminin en acımasız ceza kolonisi olan Sahalin Adası'na gitti; buradaki mahkûmların ve sürgünlerin insanlık dışı yaşam koşullarını belgeleyen sosyolojik bir araştırma (Sahalin Adası) yayımladı. Moskova Sanat Tiyatrosu ve yönetmen Konstantin Stanislavski ile işbirliği yaparak tiyatro tarihini değiştiren başyapıtlarını sahneledi. Genç yaşta yakalandığı tüberküloz hastalığının ilerlemesi üzerine Kırım'daki Yalta'ya çekildi. Tedavi için gittiği Almanya'nın Badenweiler kaplıca kasabasında 15 Temmuz 1904'te, 44 yaşında vefat etti. Cenazesi Moskova'daki Novodeviçi Mezarlığı'na getirildi.
2- Anton Çehov'un Edebi Kişiliği
Çehov, klasik 19. yüzyıl edebiyatının dramatik dönüm noktalarına, kahramanlık tiradlarına ve melodramlarına son vererek "Durum (Kesit) Öykücülüğü" çığırını açmıştır.
- Gündelik Hayatın Dramı: Onun eserlerinde büyük olaylar ve savaşlar olmaz; hayatın akışı içindeki sıradan insanların can sıkıntısı, ertelenmiş hayalleri ve hayal kırıklıkları vardır.
- Çehov'un Silahı İlkesi: "Eğer ilk perdede duvarda bir tüfek asılıysa, o tüfek son perdede mutlaka patlamalıdır" ilkesiyle edebi metinde fazlalıklardan arınmış kusursuz bir sadelik savunmuştur.
- Yargılamayan Yazar: Karakterlerini ahlakçı bir gözle yargılamaz; sadece gösterir. Okuyucuyu bir hâkim değil, bir tanık konumuna yerleştirir.
- Durum Tiyatrosu: Vişne Bahçesi ve Martı gibi oyunlarında karakterler birbirlerini dinlemez gibi görünürken alt metinde derin bir varoluşsal çöküş ve Rus aristokrasisinin el değiştirişi yaşanır.
3- Anton Çehov'un Eserleri
Tiyatro
- Martı (Çayka, 1896): Sanat, aşk ve hayal kırıklığı üzerine kurulan modern tiyatro klasiği.
- Vanya Dayı (Dyadya Vanya, 1898): Boşa harcanmış bir ömrün ve taşra çaresizliğinin anıtı.
- Üç Kız Kardeş (Tri Sestry, 1901): Moskova'ya dönme özlemiyle yanıp tutuşan kardeşlerin trajedisi.
- Vişne Bahçesi (Vişnyovıy Sad, 1904): Değişen çağın ve satılan mülklerin hüznü.
- İvanov (1887), Ayı, Teklif.
Öykü
- 6. Koğuş (Palata No. 6, 1892): Akıl hastanesi metaforu üzerinden Rus toplumundaki ahlaki çürümeyi ve felsefi iflası anlatan başyapıtı.
- Köpeğiyle Dolaşan Kadın (1899), Bozkır (1888), Düello (1891), Bir Taşralının Hikâyesi, Küçük Köpekli Kadın.
İnceleme
- Sahalin Adası (1895).
4- Anton Çehov Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Martı'nın İlk Fiyaskosu: Martı oyunu Sankt-Peterburg'da ilk sahnelendiğinde seyirci tarafından yuhalanmış ve Çehov tiyatroyu bırakmaya yemin etmiştir; ancak iki yıl sonra Stanislavski yönetiminde Moskova Sanat Tiyatrosu'nda sahnelendiğinde dünya tiyatro tarihinin en büyük zaferlerinden birine dönüşmüştür. Tiyatronun amblemi bugün hâlâ bir martıdır.
- Son Kadeh Şampanya: Ölüm döşeğinde doktoru nabzının durmak üzere olduğunu söyleyince Çehov, "Çoktandır şampanya içmemiştim" demiş, kadehini bitirip yatağına uzanarak huzur içinde gözlerini yummuştur.
5- Anton Çehov'un Sözlerinden Alıntılar
"İnsanın en büyük trajedisi, hayatın küçük ayrıntılarında kaybolup gitmesidir."
"Eğer ilk sahnede duvarda bir silah asılıysa, o silah oyunun sonunda mutlaka patlamalıdır."
"Anlamaya çalışmak, affetmenin yarısıdır."