Bertolt Brecht'in Hayatı ve Eserleri

Bertolt Brecht, Alman oyun yazarı, şair, tiyatro kuramcısı ve yönetmen. Epik tiyatro kuramıyla geleneksel tiyatroyu kökten yıkan, seyirciyi uyuşuk bir izleyici olmaktan çıkarıp düşünen ve eyleme geçen bir özneye dönüştüren 20. yüzyıl sahne devrimcisidir.

Doğum tarihi ve yeri: 10 Şubat 1898, Augsburg, Almanya
Ölüm tarihi ve yeri: 14 Ağustos 1956, Doğu Berlin, Doğu Almanya

Bertolt Brecht'in Hayatı

1898'de Bavyera'nın Augsburg kentinde doğdu. Babası bir kâğıt fabrikasında müdürdü. Münih Üniversitesi'nde tıp ve doğa bilimleri okudu; I. Dünya Savaşı'nın son aylarında bir askeri hastanede hasta bakıcı olarak görev yaptı. Savaşın dehşetine tanık olması, onda ömür boyu sürecek bir militarizm nefretini pekiştirdi.

1920'lerde tiyatroya yönelerek Münih ve Berlin'de yönetmenlik yaptı. Marksist felsefeyle tanıştı ve tiyatroyu toplumsal değişimin aracı kılacak "Epik Tiyatro" kuramını geliştirdi. Besteci Kurt Weill ile birlikte hazırladığı Üç Kuruşluk Opera (1928), Weimar Almanyası'nın en büyük tiyatro zaferi oldu. Reichstag yangınının (27 Şubat 1933) hemen ertesi günü ailesiyle birlikte Almanya'yı terk etti; eserleri Nazi meydanlarında yakılan kitaplar arasına girdi ve vatandaşlıktan çıkarıldı. Prag, Viyana, Danimarka, İsveç ve Finlandiya üzerinden ABD'ye (California) iltica etti. Hollywood'da sürgün hayatı yaşarken 1947'de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi (HUAC) tarafından komünistlik suçlamasıyla sorgulandı; akıllıca manevralarla ceza almadan kurtularak Avrupa'ya döndü. 1949'da Doğu Berlin'e yerleşerek eşi Helene Weigel ile birlikte dünya tiyatro tarihinin en ünlü topluluklarından Berliner Ensemble’ı kurdu. 14 Ağustos 1956'da kalp krizinden vefat etti; Berlin Dorotheenstadt Mezarlığı'na defnedildi.

Bertolt Brecht'in Edebi ve Tiyatro Kuramı

Brecht, Aristotelesçi geleneksel tiyatronun temeli olan "özdeşleşme" ve "arınma" (katarsis) ilkelerini reddetmiştir.

• Yabancılaştırma Efekti (Verfremdungseffekt - V-Effekt): Seyircinin kendisini sahnedeki karaktere kaptırıp büyülenmesini engeller; ışıklar, pankartlar, şarkılar (songlar) ve doğrudan seyirciye hitap eden oyuncularla tiyatroda olduğunu hatırlatır. Amacı seyirciyi ağlatmak değil, düşündürmek ve dünyayı değiştirmeye teşvik etmektir.
• Epik Tiyatro: Olayları kaderin kaçınılmaz bir cilvesi olarak değil; insanların kararlarıyla değişebilecek tarihsel ve sınıfsal süreçler olarak sergiler.
• Şiirde Yalınlık: Şiirlerinde lirik süslemelerden kaçınır; doğrudan, konuşma diliyle yazılmış, politik ve ahlaki taşlamalar üretir.

Bertolt Brecht'in Eserleri

Tiyatro

• Üç Kuruşluk Opera (Die Dreigroschenoper, 1928): Dilenciler, fahişeler ve gangsterler dünyası üzerinden kapitalizmin hicvi.
• Cesaret Ana ve Çocukları (Mutter Courage und ihre Kinder, 1939): Savaş tüccarlığı yaparak çocuklarını savaşa kurban veren kadının trajedisi.
• Sezuan'ın İyi İnsanı (Der gute Mensch von Sezuan, 1943): Kapitalist düzende iyi kalmanın imkânsızlığı.
• Galilei'nin Yaşamı (Leben des Galilei, 1943): Bilim ve kilise baskısı çatışması.
• Kafkas Tebeşir Dairesi (Der kaukasische Kreidekreis, 1944): Emek ve sahiplik metaforu.

Şiir ve Kuram

• Svendborg Şiirleri (1939), Epik Tiyatro Üzerine (Schriften zum Theater).

Bertolt Brecht Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Macky Messer Şarkısı: Üç Kuruşluk Opera’nın açılış şarkısı olan "Die Moritat von Mackie Messer" (Mack the Knife), Louis Armstrong ve Frank Sinatra tarafından söylenerek dünya müzik tarihinin en büyük caz standartlarından birine dönüşmüştür.
• Mezar Taşı Sadeliği: Vasiyeti gereği mezar taşına hiçbir unvan yazılmamış; yalnızca "Bertolt Brecht" adı kazınmıştır.

Bertolt Brecht'in Sözlerinden Alıntılar

Kurtuluş yok tek başına; ya hep beraber ya hiçbirimiz!

Banka soymak, banka açmanın yanında nedir ki?

Zorbalık kural olduğunda, direnmek görev haline gelir.