Edgar Allan Poe'nun Hayatı ve Eserleri
Edgar Allan Poe, Amerikalı şair, öykü yazarı ve edebiyat eleştirmeni.
Edgar Allan Poe, Amerikalı şair, öykü yazarı ve edebiyat eleştirmeni. Modern polisiye türünün kurucusu, gotik edebiyatın, psikolojik gerilimin ve modern kısa öykünün öncü dehasıdır.
Doğum tarihi ve yeri: 19 Ocak 1809, Boston, Massachusetts, ABD
Ölüm tarihi ve yeri: 7 Ekim 1849, Baltimore, Maryland, ABD
1- Edgar Allan Poe'nun Hayatı
1809'da Boston'da gezgin tiyatro oyuncusu bir anne babanın çocuğu olarak doğdu. Babası aileyi terk etti; annesi ise Poe henüz iki yaşındayken tüberkülozdan vefat etti. Richmond'da varlıklı bir tütün tüccarı olan John Allan tarafından gayriresmî olarak evlat edinildi. Virginia Üniversitesi'ne girdi; ancak üvey babasının yeterli harçlık vermemesi ve kumarda borçlanması üzerine okuldan ayrılmak zorunda kaldı. ABD Askeri Akademisi'ne (West Point) girdi ancak disiplinsizlik gerekçesiyle buradan da atıldı.
Geçimini yalnızca yazarlıktan ve dergi editörlüğünden sağlamaya çalışan ilk Amerikalı yazar oldu; bu durum onu ömrü boyunca sefalet, telif kavgaları ve alkol batağında yaşattı. 1836'da teyzesinin kızı olan 13 yaşındaki Virginia Clemm ile evlendi. Eşinin 1847'de genç yaşta tüberkülozdan ölmesi onda derin bir yıkım yarattı; bu kayıp şiirlerindeki "güzel bir kadının ölümü" temasını besledi. 3 Ekim 1849'da Baltimore sokaklarında bilinci kapalı, yırtık pırtık başkasına ait elbiseler içinde bulundu. Dört gün boyunca komadan çıkamayarak ve hezeyanlar içinde bağırarak 7 Ekim 1849'da 40 yaşında vefat etti. Ölüm sebebi (kuduz, kolera, alkol zehirlenmesi ya da seçim çetesi dayağı) bugün hâlâ edebiyat tarihinin en büyük gizemlerinden biridir.
2- Edgar Allan Poe'nun Edebi Kişiliği
Poe, insan zihninin en karanlık dehlizlerini, deliliği, vicdan azabını ve mezar korkusunu kusursuz bir matematiksel kurguyla birleştirmiştir.
- Dedektiflik Türünün Babası: Morgue Sokağı Cinayeti’nde yarattığı C. Auguste Dupin karakteriyle akıl yürütme ve mantıksal tümdengelim yöntemine dayanan modern dedektiflik (polisiye) edebiyatını icat etmiştir (Sherlock Holmes'un doğrudan atasıdır).
- Gotik Korku ve Klostrofobi: Diri diri gömülme (Diri Diri Gömülüş), çürüme, veba salgını (Kızıl Ölümün Maskesi) ve ölümden dönme temalarını eşsiz bir atmosferle işler.
- Şiirde Büyüleyici Melodi: Kuzgun (The Raven) ve Annabel Lee şiirlerinde ses tekrarları, alliterasyonlar ve kederli nakaratlarla hipnotize edici bir ritim kurmuştur.
- Kısa Öykü Kuramı: Bir öykünün tek bir oturuşta okunması ve baştan sona tek bir baskın duygu (etki birliği) yaratması gerektiğini savunmuştur.
3- Edgar Allan Poe'nun Eserleri
Şiir
- Kuzgun (The Raven, 1845): "Nevermore" (Bir daha asla) nakaratıyla dünya şiirinin kült eseri.
- Annabel Lee (1849): Ölümsüz ve trajik aşk ağıtı.
- Çanlar (The Bells), Ulalume, Helen'e.
Öykü
- Morgue Sokağı Cinayeti (1841): İlk modern polisiye öykü.
- Kuyu ve Sarkaç (The Pit and the Pendulum), Gammaz Yürek (The Tell-Tale Heart).
- Usher Evi'nin Çöküşü (1839), Kara Kedi (1843), Kızıl Ölümün Maskesi (1842).
- Amontillado Fıçısı, Çalınan Mektup, Altın Böcek.
4- Edgar Allan Poe Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Baudelaire'in Hayranlığı: Fransız şair Charles Baudelaire, Poe'nun dehasına hayran kalarak hayatının 17 yılını onun öykülerini Fransızcaya çevirmeye adamış; Poe bu sayede Avrupa sembolizminin ve modernizminin esin kaynağı olmuştur.
- Yazmanın Felsefesi: Kuzgun şiirini nasıl bir ilham perisiyle değil, soğukkanlı bir mimar gibi hece hece ve matematiksel bir hesapla yazdığını Yazmanın Felsefesi (The Philosophy of Composition) denemesinde açıklamıştır.
5- Edgar Allan Poe'nun Sözlerinden ve Şiirlerinden Alıntılar
"Dedim ki: 'Ey Kuzgun, söyle bana, kavuşacak mıyım cennette o sevgiliye?' Dedi Kuzgun: 'Hiçbir zaman!'"
"Gördüğümüz ya da göründüğümüz her şey, bir düş içindeki düşten başka nedir ki?"
"Delilik ile deha arasındaki çizgi o kadar incedir ki, hangisinde olduğumu çoğu zaman anlayamam."