Maksim Gorki'nin Hayatı ve Eserleri

Maksim Gorki, Rus romancı, oyun yazarı ve siyasi düşünür. Toplumcu gerçekçilik akımının kurucusu, yoksulların, ezilenlerin ve insan onurunun dünya edebiyatındaki en gür sesidir.

Doğum tarihi ve yeri: 28 Mart 1868, Nijni Novgorod, Rusya
Ölüm tarihi ve yeri: 18 Haziran 1936, Moskova yakınları, SSCB

Maksim Gorki'nin Hayatı

Asıl adı Aleksey Maksimoviç Peşkov olan yazar, 1868'de Volga kıyısındaki Nijni Novgorod'da doğdu. Marangoz olan babasını henüz beş yaşındayken kaybetti; annesinin yeniden evlenmesi üzerine anneannesi ve boyacı olan dedesinin yanında büyüdü. Anneannesinin anlattığı halk masalları ve halk şarkıları onun ilk edebi terbiyesi oldu. On bir yaşında öksüz kalınca dedesi tarafından sokağa salındı; ayakkabıcı çıraklığı, bulaşıkçılık, fırın işçiliği ve Volga gemilerinde amelelik yaptı.

Kazan Üniversitesi'ne girmek istedi ancak yoksulluğu nedeniyle kabul edilmedi; sonradan bu dönemi anlattığı otobiyografik romanına "Benim Üniversitelerim" adını vererek hayat kavgasının en büyük okul olduğunu söyledi. 1892'de ilk öyküsünü yayımlarken Rusçada "acı, kederli" anlamına gelen Gorki takma adını seçti. 1905 Rus Devrimi'ne katıldı; hapse atıldıktan sonra dünya aydınlarının baskısıyla serbest bırakılarak İtalya'nın Capri adasında yedi yıl sürgün yaşadı. Lenin ve Bolşeviklerle yakın dostluk kurdu; ancak Sovyet iktidarının ilk yıllarındaki aydın kıyımlarını da açıkça eleştirdi. 1932'de Stalin'in davetiyle SSCB'ye döndü ve Sovyet Yazarlar Birliği'nin ilk başkanı oldu. 18 Haziran 1936'da zatürreden vefat etti; külleri Kremlin Duvarı Mezarlığı'na defnedildi.

Maksim Gorki'nin Edebi Kişiliği

Gorki, Rus edebiyatının soylu ve aristokrat bakışını tersyüz ederek sokaktaki serserileri, fahişeleri, hırsızları ve fabrika işçilerini edebiyatın ana kahramanı yapmıştır.

• Toplumcu Gerçekçiliğin Doğuşu: 1906'da yayımladığı Ana romanı, dünya edebiyatında işçi sınıfı mücadelesini ve bir annenin bilinçlenme sürecini anlatan ilk toplumcu gerçekçi başyapıttır.
• İnsana Duyulan İnanç: "İnsan! Ne kadar gurur verici bir söz!" diyerek insanın dönüştürücü gücünü kutsar.
• Otobiyografik Üçleme: Çocukluğum, Ekmeğimi Kazanırken ve Benim Üniversitelerim, yoksul bir Rus çocuğunun aydınlanma yürüyüşünü anlatan anıt metinlerdir.

Maksim Gorki'nin Eserleri

Roman

• Ana (Mat, 1906): Pelageya Nilovna'nın oğlunun devrimci mücadelesine omuz vererek bilinçlenmesini anlatan klasik.
• Foma Gordeyev (1899), Üçler (1900), Klim Samgin'in Hayatı (1927-1936).

Otobiyografik Üçleme

• Çocukluğum (1913), Ekmeğimi Kazanırken (1916), Benim Üniversitelerim (1923).

Tiyatro

• Ayaktakımı Arasında (Na dne, 1902): Yeraltı barınağında yaşayan ayyaşların, hırsızların ve hayalperestlerin dramı.
• Küçük Burjuvalar (1901), Güneşin Çocukları (1905).

Maksim Gorki Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Kendi Adıyla Anılan Kent: Doğduğu Nijni Novgorod şehri, yazarın sağlığında Sovyet yönetimi tarafından "Gorki" olarak yeniden adlandırılmış ve 1990'a kadar bu adı taşımıştır.
• Tolstoy ve Çehov ile Dostluk: Lev Tolstoy ve Anton Çehov ile derin bir dostluk kurmuş; onlarla yaptığı sohbetleri anlatan hatıratı dünya edebiyatının en canlı portre yazılarından sayılmıştır.

Maksim Gorki'nin Sözlerinden Alıntılar

İnsan! Ne kadar gurur verici bir sözdür bu! Her şey insanda, her şey insan içindir!

Kitapları seviniz; onlar yaşamı hafifletir, düşünceleri aydınlatır ve insana kendini öğretir.

Yalan, kölelerin ve efendilerin dinidir; hakikat ise özgür insanın tanrısıdır.