Mark Twain'in Hayatı ve Eserleri

Mark Twain (asıl adıyla Samuel Langhorne Clemens), Amerikalı romancı, öykü yazarı, mizahçı ve gazeteci. William Faulkner tarafından "Amerikan edebiyatının babası" olarak nitelendirilmiştir.

Doğum tarihi ve yeri: 30 Kasım 1835, Florida, Missouri, ABD
Ölüm tarihi ve yeri: 21 Nisan 1910, Redding, Connecticut, ABD

Mark Twain’in Hayatı

30 Kasım 1835 tarihinde, Halley Kuyruklu Yıldızı’nın Dünya’ya en yakın geçtiği günlerde, Missouri eyaletinin Florida kasabasında John Marshall Clemens ve Jane Lampton’ın yedi çocuğundan altıncısı olarak dünyaya gelmiştir. Asıl adı Samuel Langhorne Clemens’tir. Dört yaşındayken ailesiyle birlikte Mississippi Nehri kıyısındaki liman kasabası Hannibal’a taşınır. Çocukluğunu geçirdiği bu nehir kasabası, ileride yazacağı Tom Sawyer’ın Maceraları ve Huckleberry Finn’in Maceraları romanlarındaki kurgusal "St. Petersburg" kasabasının doğrudan esin kaynağı o/gunce/dunya-capinda-etki-yapmis-olan-sanat-ve-edebiyat-akimlari-312577#realizm-gercekciliklur.

1847 yılında, Samuel henüz 11 yaşındayken avukat ve yargıç olan babası zatürreden hayatını kaybeder. Ailesinin geçimine katkıda bulunmak için okulu bırakarak yerel bir matbaada dizgici çırağı olarak çalışmaya başlar. 1851’de ağabeyi Orion Clemens’in çıkardığı Hannibal Journal gazetesinde hem dizgicilik yapar hem de ilk mizahi yazılarını yayımlar. Ardından New York, Philadelphia ve St. Louis gibi şehirlerde gezgin matbaacı olarak çalışır.

1857 yılında Güney Amerika’ya gitmek üzere bindiği bir buharlı geminin kaptanı Horace Bixby’den etkilenerek Mississippi Nehri’nde buharlı gemi kılavuz kaptanı olmaya karar verir. İki yıllık zorlu bir eğitimin ardından 1859’da kaptanlık brövesini alır ve 1861’de Amerikan İç Savaşı patlak verip nehir trafiği durana kadar bu mesleği sürdürür. Edebiyatta kullanacağı Mark Twain mahlasını da bu yıllarda nehir gemicilerinin su derinliğini ölçerken kullandığı "mark twain" ("iki kulaç derinlik" – gemilerin geçişi için güvenli su sınırı) teriminden alır.

İç Savaş’ın başında Konfederasyon (Güney) saflarında kurulan gönüllü bir milis birliğine katılsa da iki hafta sonra birlik dağılınca ağabeyi Orion ile birlikte batıya, Nevada’ya gider. Burada gümüş madenciliği yaparak zengin olma hayali başarısızlıkla sonuçlanınca Virginia City’deki Territorial Enterprise gazetesinde muhabir ve yazar olarak işe başlar; 3 Şubat 1863 tarihinde bir gezi yazısında ilk kez "Mark Twain" imzasını kullanır.

1870 yılında kölelik karşıtı zengin bir kömür tüccarının kızı olan Olivia Langdon ile evlenir ve Connecticut eyaletinin Hartford kentine yerleşir. Çiftin dört çocuğu olur ancak oğulları Langdon bebekken, kızları Susy (1896) ve Jean (1909) genç yaşta hayatını kaybeder; eşi Olivia da 1904’te vefat eder. 1890’lı yıllarda yeni bir dizgi makinesine (Paige Compositor) ve kurduğu yayınevine yaptığı yatırımlar yüzünden iflas eden Twain, borçlarını kuruşuna kadar ödemek için dünya çapında uzun bir konferans turnesine çıkar.

Hayatının son yıllarında "1835’te Halley Kuyruklu Yıldızı ile geldim, gelecek yıl tekrar geliyor ve onunla birlikte gitmeyi bekliyorum" diyen yazar, gerçekten de Halley Kuyruklu Yıldızı’nın Dünya’ya en yakın konumuna ulaştığı günün ertesinde, 21 Nisan 1910 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu 74 yaşında hayatını kaybeder.

Mark Twain’in Edebi Hayatı

Mark Twain’in ülke çapında tanınan bir yazar olmasını sağlayan ilk eseri, 1865 yılında yayımlanan "Calaveras İlçesinin Ünlü Zıplayan Kurbağası" (The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County) adlı mizahi öyküsüdür. Kaliforniya’daki altın arayıcılarından dinlediği bu halk hikâyesi, Amerikan basını tarafından büyük bir ilgiyle karşılanır.

1867 yılında bir gazete adına Quaker City adlı buharlı gemiyle Avrupa, Osmanlı İmparatorluğu (İstanbul, İzmir, Efes, Beyrut, Kudüs) ve Karadeniz’i kapsayan beş aylık bir geziye katılır. Bu yolculukta yazdığı mektupları 1869’da Safdiller Yurtdışında (The Innocents Abroad) adıyla kitaplaştırır. Eser büyük bir ticari başarı yakalar ve yazarın sağlığında en çok satan kitabı olur. 1872’de Vahşi Batı ve madencilik yıllarını anlattığı Çetin Ceviz (Roughing It) ve 1873’te Charles Dudley Warner ile birlikte yazdığı, dönemin siyasi yozlaşmasına adını veren Yaldızlı Çağ (The Gilded Age) romanını yayımlar.

1876 yılında kendi çocukluk anılarından beslenen Tom Sawyer’ın Maceraları (The Adventures of Tom Sawyer), 1881’de tarihsel hiciv romanı Prens ve Dilenci (The Prince and the Pauper) ve 1883’te nehir kaptanlığı günlerini anlattığı Mississippi’de Hayat (Life on the Mississippi) okurla buluşur.

Edebiyat kariyerinin zirvesi ise 1884’te İngiltere’de, 1885’te ABD’de yayımlanan Huckleberry Finn’in Maceraları (Adventures of Huckleberry Finn) olur. Babasının şiddetinden kaçan Huck ile kölelikten kaçan siyahi Jim’in Mississippi Nehri üzerinde bir salla yaptıkları yolculuğu anlatan bu eser, Amerikan konuşma dilini yüksek edebiyata taşıyan devrimci üslubuyla modern Amerikan romanının temel taşı kabul edilir. Nitekim Ernest Hemingway, Afrika’nın Yeşil Tepeleri kitabında "Tüm modern Amerikan edebiyatı, Mark Twain’in Huckleberry Finn adlı tek bir kitabından doğmuştur" tespitini yapar.

1889’da zaman yolculuğu temasını feodalizm ve sanayi toplumu eleştirisiyle birleştiren Kral Arthur’un Sarayında Connecticutlı Bir Yankee’yi, 1894’te ise ırkçılık ve kimlik kavramını sorgulayan Pudd'nhead Wilson romanını yayımlar. Ailesindeki ölümler ve maddi yıkımların ardından son döneminde kaleme aldığı İnsan Nedir? (What Is Man?, 1906) ve ölümünden sonra basılan Esrarengiz Yabancı (The Mysterious Stranger, 1916) gibi eserlerinde ise insan doğasının bencilliğini ve dini dogmaları sorgulayan karanlık, felsefi bir karamsarlığa yönelir.

Mark Twain'in Edebi Kişiliği

• Amerikan edebiyatında Gerçekçilik (Realizm) ve Yerel Renk (Local Color) akımlarının en büyük öncüsüdür.
• Eserlerinde kitabi ve yapay İngilizce yerine Amerikan halkının gündelik konuşma dilini, Güney şivelerini ve kölelerin ağız özelliklerini olduğu gibi kullanarak edebiyat dilinde devrim yapmıştır.
• Güçlü bir hiciv ve kara mizah ustasıdır; güldürü unsurunu kölelik, ırkçılık, dini bağnazlık, emperyalizm, kraliyet kurumları ve burjuva ikiyüzlülüğünü teşhir etmek için kullanmıştır.
• Tom Sawyer ve Huckleberry Finn çocuk edebiyatı klasiği olarak da okunsa da, aslında yetişkin dünyasının acımasızlığını ve ahlaki çöküşünü çocuk bakış açısıyla yargılayan derin toplumsal romanlardır.
• Amerikan Anti-Emperyalist Birliği’nin başkan yardımcılığını yürütmüş; ABD’nin Filipinler’i işgalini ve Belçika Kralı II. Leopold’ün Kongo’daki sömürge vahşetini (Kral Leopold’ün Kendi Kendine Konuşması, 1905) sert broşürlerle protesto etmiştir.
• Bilim ve teknolojiye büyük bir merak duymuş; yakın dostu Nikola Tesla’nın laboratuvarında vakit geçirmiş, daktilo ile yazılmış ilk edebi metinlerden birini yayınevlerine teslim etmiş ve üç ayrı patent almıştır.
• İlk dönem eserlerinde neşeli bir halk mizahı hâkimken, yaşamının son yirmi yılında yazdığı metinlerde derin bir felsefi kuşkuculuk ve insan doğasına yönelik karamsarlık öne çıkar.

Mark Twain’in Eserleri

Mark Twain’in sağlığında ve ölümünden sonra yayımlanan başlıca eserleri şunlardır:

• Romanları:

  • Yaldızlı Çağ: Bugünün Hikâyesi (The Gilded Age, 1873 – Charles Dudley Warner ile birlikte)
  • Tom Sawyer’ın Maceraları (The Adventures of Tom Sawyer, 1876)
  • Prens ve Dilenci (The Prince and the Pauper, 1881)
  • Huckleberry Finn’in Maceraları (Adventures of Huckleberry Finn, 1884)
  • Kral Arthur’un Sarayında Connecticutlı Bir Yankee (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court, 1889)
  • Amerikalı Davacı (The American Claimant, 1892)
  • Tom Sawyer Yurt Dışında (Tom Sawyer Abroad, 1894)
  • Pudd'nhead Wilson’ın Trajedisi (1894)
  • Dedektif Tom Sawyer (Tom Sawyer, Detective, 1896)
  • Jeanne d'Arc’ın Kişisel Anıları (Personal Recollections of Joan of Arc, 1896)
  • Esrarengiz Yabancı (The Mysterious Stranger, ölümünden sonra 1916)

• Öykü ve Novellaları:

  • Calaveras İlçesinin Ünlü Zıplayan Kurbağası ve Diğer Eskizler (1867)
  • Çalınan Beyaz Fil (The Stolen White Elephant, 1882)
  • Milyonluk Banknot (The £1,000,000 Bank-Note, 1893)
  • Hadleyburg’u Yoldan Çıkaran Adam (The Man That Corrupted Hadleyburg, 1900)
  • Kaptan Stormfield’in Cennete Ziyareti (1909)

• Gezi, Anı ve Deneme Kitapları:

  • Safdiller Yurtdışında (The Innocents Abroad, 1869)
  • Çetin Ceviz (Roughing It, 1872)
  • Avrupa’da Bir Başıboş (A Tramp Abroad, 1880)
  • Mississippi’de Hayat (Life on the Mississippi, 1883)
  • Ekvatorun İzinde (Following the Equator, 1897)
  • Kral Leopold’ün Kendi Kendine Konuşması (1905)
  • İnsan Nedir? (What Is Man?, 1906)
  • Âdem ile Havva’nın Güncesi (Eve's Diary / Extracts from Adam's Diary, 1904–1906)
  • Mark Twain’in Otobiyografisi (Vasiyeti gereği ölümünden 100 yıl sonra, tam metin olarak 2010–2015 arasında 3 cilt halinde yayımlanmıştır)

Türkiye’de Mark Twain eserleri Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren Milli Eğitim Bakanlığı Klasikleri, Varlık Yayınları, Can Yayınları ve Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

Mark Twain Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Asıl adı Samuel Langhorne Clemens’tir; Mark Twain takma adı nehir gemiciliğinde "iki kulaç derinlik" anlamına gelir.
• 1835’te Halley Kuyruklu Yıldızı Dünya’dan geçerken doğdu ve kendi tahmin ettiği gibi yıldızın bir sonraki geçişi olan 1910 yılında hayatını kaybetti.
• Eylül 1867’de Quaker City gemisiyle İstanbul’a geldi; Ayasofya, Kapalıçarşı, Binbirdirek Sarnıcı ve Galata Köprüsü izlenimlerini Safdiller Yurtdışında kitabında alaycı bir dille anlattı.
• Büyük mucit Nikola Tesla ile yakın arkadaştı; çocukluğunda ağır hastalık geçirdiğinde Tesla’nın icatları hakkında okuduğu yazılarla moral bulan Tesla, Amerika’da onunla ömür boyu süren bir dostluk kurdu.
• Pantolon askısının yerini alacak ayarlanabilir bir giysi kayışı ve kendinden yapışkanlı kupür defteri dahil olmak üzere üç resmi patent sahibi bir mucitti.
• Tam metin otobiyografisinin, içinde geçen kişileri ve ailelerini incitmemek ve tamamen özgür konuşabilmek amacıyla ölümünden ancak 100 yıl sonra basılmasını vasiyet etti; vasiyetine uyularak tam metin 2010 yılında yayımlandı.
• Hayvan haklarının ve özellikle kedilerin tutkulu bir savunucusuydu; evinde aynı anda ondan fazla kedi beslediği dönemler oldu.

Mark Twain'in Eserlerinden Unutulmaz Sözler

• Doğruyu söylerseniz, hiçbir şeyi hatırlamak zorunda kalmazsınız.
• Seyahat; önyargı, bağnazlık ve dar görüşlülük için ölümcüldür. (Safdiller Yurtdışında)
• Klasik; herkesin okumuş olmayı istediği ama kimsenin okumak istemediği kitaptır. (Ekvatorun İzinde)
• İyi arkadaşlar, iyi kitaplar ve uykulu bir vicdan: İşte ideal hayat budur.
• İnsan, yüzü kızaran ya da kızarması gereken tek hayvandır. (Ekvatorun İzinde)
• Okul eğitimimin, kendi eğitimime engel olmasına hiçbir zaman izin vermedim.
• Öfkelendiğinizde dörde kadar sayın; çok öfkelendiğinizde ise küfredin. (Pudd'nhead Wilson)
• Cenneti iklimi için, cehennemi ise dost meclisi için tercih ederim.
• Ölümümle ilgili haberler fazlasıyla abartılmıştır. (1897’de öldüğüne dair çıkan gazete haberleri üzerine muhabire verdiği yanıt)