Sâdık Hidâyet'in Hayatı ve Eserleri
Sâdık Hidâyet, İranlı romancı, öykücü ve çevirmen.
Sâdık Hidâyet, İranlı romancı, öykücü ve çevirmen. Modern İran edebiyatının kurucusu, Doğu'nun Kafka'sı kabul edilen, varoluşsal yalnızlığı ve karanlık metafiziği Kör Baykuş ile başyapıta dönüştüren trajik yazardır.
Doğum tarihi ve yeri: 17 Şubat 1903, Tahran, İran
Ölüm tarihi ve yeri: 9 Nisan 1951, Paris, Fransa
Sâdık Hidâyet'in Hayatı
1903'te Tahran'da Kaçar hanedanına dayanan soylu ve bürokrat bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Fransız Saint Louis Lisesi'nde eğitim gördü ve Batı edebiyatını yakından tanıdı. Diş hekimliği ve mühendislik eğitimi almak üzere devlet bursuyla Belçika ve Fransa'ya gönderildi; ancak teknik eğitimden nefret ederek Paris'te edebiyat ve felsefe çalışmalarına daldı. 1927'de Paris'te Marne Nehri'ne atlayarak ilk intihar girişiminde bulundu ancak bir balıkçı tarafından kurtarıldı.
Tahran'a döndükten sonra banka memurluğu yaptı; yazar dostlarıyla avangart "Raba" (Dörtler) edebiyat grubunu kurdu. İran folklorunu, halk masallarını ve Zerdüştlük öncesi Pehlevi dilini araştırdı. 1936'da Hindistan'ın Bombay kentine gitti; burada Pehlevice öğrendi ve başyapıtı Kör Baykuş’u (Bûf-i Kûr) daktilo ile çoğaltarak elli nüsha halinde dostlarına dağıttı. Rıza Şah diktatörlüğünün baskıları ve entelektüel çevrelerin yozlaşmışlığı onda derin bir tiksinti yarattı. 1950'de yeniden Paris'e gitti; derin bir depresyon ve yoksulluk içinde bütün yayımlanmamış taslaklarını yaktı. 9 Nisan 1951 gecesi Paris'in Championnet sokağındaki kiralık dairesinde kapı ve pencere aralıklarını pamukla tıkayıp havagazını açarak 48 yaşında intihar etti. Père Lachaise Mezarlığı'na defnedildi.
Sâdık Hidâyet'in Edebi Kişiliği
Hidâyet, klasik Doğu edebiyatının şatafatlı dilini yıkarak yerine modern, sade, karanlık ve psikanalitik bir anlatı kurmuştur.
- Kör Baykuş ve Sayıklama: Eser, afyon dumanları arasında bir kalemtıraş sandığı üzerine resim yapan bir nakkaşın hezeyanları, kara çarşaflı bir esire kadın ve kambur bir ihtiyar etrafında döner. Zamanın ve mekânın sınırları yok olmuştur.
- Gölge Motifi: Yazarın tek muhatabı duvara vuran kendi gölgesidir: "Yaralar vardır hayatta, tırnak gibi insanı içeriden kemiren..."
- Kalıp Ahlakın Yıkımı: Dini riyakârlığı, sığ milliyetçiliği ve hurafeleri Hacı Ağa romanında acımasızca hicvetmiştir.
- Aylak Köpek ve Hayvan Sevgisi: Hayatı boyunca vejetaryen olmuş; Aylak Köpek öyküsünde insanların acımasızlığı karşısında ezilen bir sokak köpeğinin bakışından dünyayı anlatmıştır.
Sâdık Hidâyet'in Eserleri
Roman ve Uzun Öykü
- Kör Baykuş (Bûf-i Kûr, 1937): Dünya edebiyatının en karanlık ve büyüleyici varoluşçu şaheseri.
- Hacı Ağa (1945): Din tüccarı fırsatçı bir burjuvanın hicvi.
Öykü
- Diri Gömülen (Zinde be Gûr, 1930), Üç Damla Kan (Se Katre Hûn, 1932).
- Alacakaranlık (Sâye-i Rûşen, 1933), Aylak Köpek (Seg-i Velgerd, 1942).
İnceleme ve Çeviri
- Vejetaryenliğin Faydaları (1927), Hayyam'ın Teraneleri (1934), Kafka'dan çeviriler (Dönüşüm, Ceza Sömürgesi).
Sâdık Hidâyet Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Kör Baykuş'un Açılış Cümlesi: Türkçeye Behçet Necatigil tarafından kazandırılan romanın ilk cümlesi edebiyat tarihinin en unutulmaz girişlerindendir: "Yaralar vardır hayatta, tırnak gibi insanı içeriden kemiren, yalnızlıkta yavaş yavaş oyan yaralar..."
- Kafka ile Ruh Kardeşliği: Kafka'yı Farsçaya ilk çeviren kişidir; Kafkaesk bürokrasi, yabancılaşma ve çaresizlik Hidâyet'in kendi kaderinde de birebir yaşanmıştır.
Sâdık Hidâyet'in Sözlerinden Alıntılar
Yaralar vardır hayatta, tırnak gibi insanı içeriden kemiren, yalnızlıkta yavaş yavaş oyan yaralar...
Ben sadece gölgem için yazıyorum; şu duvara vuran ve beni dinleyen tek varlık olan gölgem için.
Ölüm korkusu yoktur bende; asıl korktuğum şey, anlamsız ve boş bir hayatın uzayıp gitmesidir.