Harput Yetiştirme Yurdu Yangını

Harput Yetiştirme yurdunda öğrenciyken çıkan yangını hafızasına kazıyan yerel halktan bir ablamızın ağzından dinleyerek yazıya aktardım. Ben O dönemde dört veya beş yaşında olduğumdan hatırlamam mümkün değil.
Sebahat Yartaş Aslankaya: Ben o vakitlerde küçük bir çocuk ve okulda öğrenciydim. Okul hala o gün ki haliyle hafızamda hala capcanlı duruyor. Okulun yanışı abartmadan ve atlamadan şöyle olmuştu. Kış ayıydı ben 4. sınıfa gidiyordum. Okulun yarıyıl sömestr tatilindeydik. Tatilin son günü önlükler yıkandı, kurdeleler kolalandı. Her şey hazır on beş günlük yarıyıl sömestr tatilimiz bitti. Sabah okula gideceğiz. Benimde babam okulda hademeydi. Ara sırada gece bekçisi olarak okulda nöbetçi kalırdı. O talihsiz gece yine nöbetçi bekçilik sırası babamdaydı. Fakat o gün babam izinliydi. Akşam yemeğe tam oturuyorduk. Anlık büyük bir sesle irkildik ve ardından elektrikler kesildi. Babamda bize korkmayın durun ben bir bakayım diyerek dışarıya çıktı. Tekrar içeriye yanımıza döndüğünde bulunduğumuz odanın kapısını açık bırakarak, şaşkın titrek bir ses ama birazda güçlüce şöyle dedi!
-Hasan Yartaş Babam: Valla size bir diyecem ama inanmazsız. Bilim he vallaha heç inanmasız. Hema heç korhmiyasız evden de çıkmayasız. Aha da bizim okul yaner. Vallaha da, Billaha da yaner. Ben bi goşu gidem baham.
Diyerek evden koşar adımlarla hem de yıldırım hızıyla çıkmıştı babam. Doğal olarak biz hiç yangın görmemiştik. Babamın ardından ne yapacağımızı bilemedik. Evimizin önüne dışarıya çıktık. Bir de ne görelim alevler göklere doğru o kadar yükselmişti ki korktuk. Her yer karanlık yerdeki kar seferber olmuş ay ışığına yardımla aydınlatıyordu dört bir etrafı. Bizler bu felaket karşısında korku dolu çocuk yüreklerimizle ağlarken bir yandan yalınayak karlara basan ayaklarımızı kaldırıp indiriyoruz üşümemesi için yerlere. Diğer yandansa ayakkabılarımızı bulup giymeye çabalıyoruz. Şaşkınlık ve korkudan bir türlü ayaklarımızı ayakkabıyla nedense buluşturamıyoruz çıplak, soğuktan moraran minik ayaklarımızla bir türlü. Soğuk havada her yer buz tutmuştu. Okulda anne babasız yetim çocuk arkadaşlarımızın yanına gitmek istiyoruz. Annem nasıl ağlayıp çırpınıyor, nasıl bağırıyor sesi kulaklarımı tırmalarken, o korkuyu halen daha içim de hissediyorum.
-Hacer Yartaş Anam: Ula nolduuu çağalara noldu? Çağalar yandılar yetimler, yandılaarr vah vahh. Çağalar yandı yetimler yandı vaaah vaaaaah…
Diyerek kendini kaybetmiş halde ağlayarak dizlerine vuruyordu. Biz evlerimizin kapılarını açık bırakıp soğukta üstümüze giyecek almadan koşarak tüm ahalinin ve babamın ardından okula vardık. Alevler sanki Harput’u yutacak şekilde etrafı sarmış gibi dumandan göz gözü görmezken, nefes almak bile temiz dağ havasında çok zorlaşmıştı. Kış değil sanki cehennemin en sıcak günüydü o kara gece. Okulun yanına geldiğimizde yangının nasıl çıktığı hakkında herkes bir şeyler anlatıyordu. Kimi yangının çatı katından çıktığını kimisi de alt katlardan çıktığını bilinçsizce söylüyordu. Oysa sebebini ben dâhil kimse bilmiyordu. Yangın yatakhanelere gelene kadar zaten tüm çocukları öğretmenler kurtarmıştı. Özellikle komşumuz olan öğretmen Veli Ayaz içerden habire çocuk çıkarıyordu. Eğer yangın üst kattaki yatakhanede çıkmış olsaydı. İlk yatakhane söndürülürdü ki öyle olmadı. Veli öğretmenle ve bazı gençler çocukların tümünü kurtarmıştı. Bazı genç ve yaşlı erkeklerde aşağıda olan yemekhaneden konserve yiyecek ve kışlık erzakları taşıyıp kurtarmaya çalışıyorlardı. Bir yandan taşınırken diğer yandan birileri bağırıyordu. “Yav yeter artığ girmeyeğ gerisü gassın yoğhsa bizde yanacayuğ.” diyordu. Harput’un civar bağlarında yaşayanlarda yangını görüp koşarak kimisi de yalın ayak gelmişti. Alevler öyle göklere kadar yükselmişti ki, bağlarda yaşayanlar Harput’un tamamen yandığını zannetmişler. Civar bağlar Harput’a bir ya da iki km uzak mesafelerle değişiyordu. İki şeyi asla hiç unutamam yaşadığım hayat boyunca.
* 1- Benim ninemde bağlarda oturuyordu. O soğukta kar’da kış’ta gece Harput yanıyor, benim kızım torunlarım yandı diyerek çıkıp onca yolu yürüyerek yanımıza gelmişti, yaşlılığını hiçe sayarak.
* 2- Ninemlerin bağına yakın oturan komşularından birinin oğlu bizden On beş yaş büyük bir genç yalın ayak, ayakkabısız, çorapsız kara kış’ta koşarak yangın alevlerini görüp yardıma gelmişti.
Bu iki olay beni derinden etkilemişti. Harput'un duyarlı insanları vardı. Akraba olup olmamaları, inançları, örf adetleri hiç önemli değildi. Onlar için sevgi dostluk, insanlık ve komşuluktu Allah katında asıl önemli olan. Bir anda Harput’un her yeri kıyamete büründüğünde, nereden geldiği belli olmayan yardım sever insanlar dolmuştu yanan yetimhanenin etrafına. Yangında bütün yetim kimsesiz çocuklar ve çalışanlar el birliğiyle imece bir yardımlaşmayla kurtarıldı. Çok iyi bildiğim bir şey vardı ki o da çocuklara hiç bir şey olmamasıydı. Hiç kimsenin canına zarar zeval gelmedi bütün insanlar o gecede kurtarıcı olmaya seferber oldu. Kurtarılan çocuklar diğer yetimhanelere dağıtıldı. Bizler evleri olan Harput’lu çocuklarda yetimhanedeki çocuklarla beraber yurtta okuyorduk. Yetimhanenin yanmasından sonra dar kapı girişinden sola meterisin eteklerinde ormanlığın içindeki asıl çocuk yuvası olan yerde eğitime devam ettik. Sene sonu geldiğinde yanan yurdun yanına yeni bir okul (senin babanın çalıştığı okul )yapıldı. Daha sonraları yeni okula gelerek orada eğitime devam ettik. Zaten okul yandığında ahali ve bağlardan gelenler sadece içerdekileri kurtarabilmişti. Okula fazla bir şey yapılamadan rüzgârında etkisiyle alevlere yenik düşüp yanarak kül oldu. Okula yakın evi olanlardan fırıncı Sadık amca da elektrik kabloları yandığı için ne olur olmaz “Bir gün benimde evim yanar” korkusuyla evini şimdiki yerine taşıdı. Komşumuz aynı zamanda okulda öğretmen olan Veli Ayaz, İhsan Döner, Aşçı mamoş, senin ve benim babam, İbrahim amcam o zamanlar çok çaba harcayıp çocukları kurtararak dışarıda can güvenliklerini sağlamışlardı. Unutmadığım birde yanan bizim defter şeklindeki nüfus cüzdanlarımızdı. İbrahim Amcam daha sonraları benden bir yaş küçük olan kızı kuzenim Nesrin’e yeni bir nüfus cüzdanı çıkardığında benimkini de doğum tarihimi bilmediği için onunla aynı yazdırmıştı. Sonradan bodrum katında kalan bir şey var mı diye o yanık kokulu eşyaların kül yığınlarını karıştırmaya giden görevli ve ahali kirli siyah ellerini duvarlara sürüp el izlerini kalan harabe duvarlara hatıra bırakmışlardı ve bazı kişiler bunları yanlış anlayıp çocukların yandığını sanmıştı. Yangının çıktığı vakitlerde Elazığ itfaiyesine haber verilmişti. Ama itfaiye gelene kadar kış günü gece vakti okul çoktan yanmıştı. Son olarak okul için şunu diyeceğim. Sen ne kadar inanırsın bilemem. Ama ben tüm kalbimle inanıyorum. Çünkü babam yangından sonra bana şöyle bir olay anlattı. Bir gün benim babam yine okulda gece nöbetçi bekçiliği yaptığı gecelerin birinde dış kapının arkasında hep iç tarafta otururmuş. Ve orada sandalye de oturup uyuklarmış. Kapının ardından bodruma yani aşağı yemekhaneye bir merdiven inerdi. Ki ben bu merdiveni hatırlıyorum. Merdiven bana bayağı uzun geliyordu, ya da çocuk olduğumuz için biz öyle sanıyorduk. Babam gece nöbetlerinin birinde el ayakların çekildiği geç vakitlerde kaç kere genç gelinlerin gezdiğini uykunun verdiği rehavetle uyanıklığın hayal ile birleştiği sırada anlatamadığı şeyler görmüştü. Orada evliya olduğu söyleniyordu. Zaten bu ilk yanan okul değil ki aynı yere kaç kere okul yapıldıysa yangınla sona eriyordu. Vallahi yalan olmasın galiba üç ya da dört tane yapıldı. Sonunda pes ettiler bir daha yerine okul yapılmadı. Babama hak veriyorum. Biz orda okurken kaç kez ufakta olsa yangınlar çıktıysa da söndürdüler. Ben bunu çok iyi hatırlıyor ve biliyorum.
Sebahat ablama bu acıları yaşattığım için özür dileyerek gün ışığına çıkardığı gerçekler adına ona çok teşekkür ediyorum. Bundan sonraki yaşamında sağlık mutluluk dolu günlerini sevdikleriyle birlikte dilediği yerde yaşamasını temenni ediyorum. Tabii ben bu detayı ilk kez duydum. Aslında bir bakıma da sevindim. Bunları hatırlamazken yanan yetimhanenin bodrum katında kalan enkazından duvarlarda yanık el izleri bu acı olaya hala tanıklık eder. Bu olay büyük yankı uyandırmıştı. Yukarı şeher yani Harput’a tek bir yoldan giriş çıkış yapılmaktadır. Sonraları yetimhanenin yenisi tepenin eteklerindeki sekizinci kolordu askeri bölgeyi geçtikten sonra sağ tarafta eski adıyla Hıntolar’da denen ve şimdiki adıyla saray mıntıkasında yola yakın bir yere yapıldı. Burayı biliyor ve hatırlıyorum. İşte babam ve beraberindeki personel buraya tayin edildi. Zaten birkaç kişiymişler. Babam ve Hasan Yartaş amca yine gece bekçiliğine, arkadaşım Celalettin Bingöl’ün (namı diğer Aboş) babası aşçı Mamoş yemekhaneye, bayan arkadaşı Sultan Yürüsün ablada görev yeri çamaşırhaneye verilirken diğerlerini de başka görevler tayin etmişler. Babam bir kaç yıl burada vardiyalı şekilde çalıştı. Bu arada yukarı şeher Harput’ta eski okul yangında harabeye dönmüştü. Eğitimin aksamaması için tam karşısına beş derslikli küçük bir okulu aceleyle yapılmıştı.