İki Gullenin Yazdığı Tale

Kə;llə;r lilli arx suyunu birnə;fə;sə;,içirlə;r.Yayın istisi,ağır araba taqə;tlə;rini çoxdan kə;siblə;r.Neçə; gündür yalnız gecə;lə;r və; günün duran vaxtı nə;fə;slə;rini də;sə;lə;r də; dayanmadan, ev-eşiyində;n,isti yuvasından mə;hrum olmuş ailə;ni addım-addım,aram-aram doğmaları ilə; görüşə; gə;tirirlə;r bu kə;llə;r.Az qalıb,lap az.Odur kə;nd də; görünür.Böyük minnə;tdarlıq hissi ilə; Qarabağın dağlardan süzülüb gə;lə;n Tə;rtə;rinin suyundan doyunca içirlə;r.Yalnız bir insan bu an hisslə;rini boğmağa cə;hd edir.Gözlə;ri sevinc,kə;də;r,hə;srə;tlə; dolu Tə;rcə;,ə;lacı olsa son damla yaşadə;k oturub ağlar.Ürə;yi az qalır yerində;n çıxsın.Ancaq iradə;si,çoxdan hissilə;rinə; hakim kə;silib.Ağlaya bilmir,qadın zə;ifliyi qə;lbinin də;rinliyində; ə;bə;di donub.Yaxşı anlayır Tə;rcə;.Dünyasının mə;nası bu körpə;lə;rdir.Dörd oğul,iki qız.Böyük qızı Gülüsümü də; artıq üç ildir görmür.Tale belə; imiş.Kiçik qızı nə;də;nsə; Tə;rcə;ni ,,bacı,,çağırir.Ə;vvə;lə;r tə;ə;ccüblü görünsə; də;, tezliklə; bu çağrışda tə;skinlik tapıb. Cılız və; çevik qızcığaz uzun gecə;lə;rinin hə;msöhbə;ti,ağır gündə;liyinin kömə;kçisi,böyük qardaşının istə;kli bacısı,kiçiklə;rin yolgöstə;rə;ni olub bu illə;rdə;.İxtiyarsız gözü övladlarını axtarır.Yayın istisinə; ə;hə;miyyə;t vermə;yə;n körpə;lə;r Qarabağın düzündə; sə;s-küylə; qaçışırlar.Ismayıl bir az kə;narda sə;ssiz-sə;mirsiz dayanıb kə;ndə; tə;rə;f baxır.Keçirdiyi hisslə;r,bir Tanrıya bə;llidir.Tezliklə; evə; çatmaq,xatirə;sində; hə;kk olunmuş mə;hlə;-bacanı görmə;k bir addımlıqda lövbə;r salıb,dayanıb.Kə;llə;r nə;fə;slə;rini də;riblə;r, balacalar da artıq qan-tə;r içində; ə;ldə;n düşüblə;r.Evə; çatan kimi mütlə;q üzlə;ri üstdə; düşə;cə;klə;r.Bə;s nə;yi gözlə;yir ana?...Gözlə;yir...Yerində;n də; tə;rpə;nmir.Soruşmağa ürə;yi gə;lmir İsmayılın.Boş yerdə;n ana övladları qızmar günün altında saxlamaz...Görenür bir sə;bə;b var.

Arabada üzü gündə;n kə;lə;yağı ilə; örtülmüş Hə;srə;t ağlayır.Tə;rcə; ağır addımlarla arabaya yaxınlaşır,gözüyaşlı körpə;ni qucağına alıb sakitlə;şdirir.İsmayıl artıq hə;r şeyi anlayır,odur ki,anasından gözlə;rini çə;kib,balacalara qoşulur.Ana döşünü körpə;yə; verib yenə; gözlə;ri ilə; nə;yi isə;,kimi isə; axtarır.Kim bilir,kim anlayır bu insanı?Hə;srə;tin körpə;liyində;n,böyük övladların uzaqlığından istifadə; edib,Tə;rcə; bütün varlığını göz yaşlarına tə;slim edir.Odlu,yanğılı yaşlar ürə;yini də;lib ala gözlə;rində;n yaz yağışı kimi süzülür,varlığına müvə;qqə;ti tə;skinlik gə;tirirlə;r.Müvə;qqə;ti...Buna da şükür...Gözlə;rini silir,Hə;stə;tin gözlə;rində;n öpür.Körpə; qığıldayır,ya gülümsə;yir...Kim bilir körpə;lə;rin dilini?...Bu da bir bə;hanə;,bu da bir neçə; mə;qam...Niyə; bu qadın kə;llə;ri arabaya qoşmur,ev-eşiyinə; tə;lə;smir?...

-Uzaq getmə;yin,burda ilan-çayə;n var-Tə;rcə; Bə;stini sə;slə;yir.

-Yaxşı-uşaqlar birsə;slə; dillə;nirlə;r.Toz-torpağa qarışıb görünmə;z olurlar.

Tə;rcə;nin gözlə;ri Yaman qobusunda qalıb.Ə;srlə;rlə; böyük də;rə;lə;r yaradan bu kiçik dağ çayına nə;də;nsə; belə; ad verib babalar-Yaman qobusu...

Murovun ağ saçlı zirvə;sinə; dikilir o ala gözlə;r.Nə;mini,qüssə;sini buza döndə;rmə;k üçün...Ürə;k yenə; alovlanır, göz yaşları cilvə;lə;nir.Üzücü anlar sanki,hə;r şeyi yandırıb kül etmə;k üçün davam edirlə;r.Artıq də;də;-baba yurdunun nə;fə;sinə; isnişə;n övladlar uşaq sadə;löhvlüyü ilə; hə;r şeyi unudub,sə;s-küylü dünyalarına qovuşublar.Ağla gözlə;r,sızla ürə;k.Bu son görüşdə;n kam al.Hə;srə;t də; yuxulayıb.Tə;rcə; başını arabanın cağına söykə;yib xə;yalə;n o günlə;rə; qayıdır...Bə;xtə;və;r,qayğısız günlə;rə;...

                       ***

Bə;sti bir neçə; də;fə; anasından soruşsa da,anlaşılası bir cavab ala bilmə;di.Atası hardasa yaxınlardadır.Ola bilmə;z ki,istə;kli qızını,fə;xr ilə; böyütdüyü oğullarını atsın.Yaxşı xatırlayır o günlə;ri.Atasının dizi üstündə; yuxuya getdiyi axşamlar indi yuxularını şirinlə;şdirir,körpə; ürə;yini pə;rvazlandırır.Nə; olsun ki,yuxudur?Yuxular hə;yatdan da şirin olurlar.Şura hökumə;tinin gə;lişi,var-dövlə;tlə;rinin müsadirə;si Bə;stini az maraqlandırırdı.Bir az da uşaqlıq dünyasını sevindirirdi.Atası İbiş bə;y son zamanlar hə;mişə; evdə; idi və; sevimli qızını axşamlar dizi üstündə; oxşayırdı.Üç ildir üzünü görmə;diyi atasını bir gün də; unutmadı balaca Bə;sti.Hə;rdə;n xə;yalında o anları canlandırdı,tarixin çarxını çevirdi,uşaqlıq saflığı ilə; inandı-hə;r şey yoluna düşə;cə;k.O gündə;n başladı bu açılı günlə;r.

                         ***

-Qızım ağlama-İbiş bə;y də;ryazı kə;nara atdı.Bə;stinin ağlamaqdan qızarmış gözlə;rini də;smalla sildi-Nə; baş verib?

-Yenə; gə;lmişdi Hə;sə;n...-hıçqırtı Bə;stiyə; sözünü tamamlamağa macal vermə;di.Atasına qısılıb hönkürdü.Sə;sə; başqa biçinçilə;r yığışmağa başladılar.Briqada başçısının narazılığına ə;hə;miyyə;t vermə;yib,İbiş bə;yi dövrə;yə; aldılar.Hörmə;ti vardı bə;yin.Heç kə;sə; pisliyi keçmə;mişdi.Gücü çatandan hamıya ə;l tutub,arxa durmuşdu.Zamanın tə;lə;binə; baş ə;yib də;də;-babasından qalma dövlə;tini də; Şura hökumə;tinə; vermişdi.İyirmi qoyun,iki inə;k,bir də; kə;hə;r atı,,Qaşqanı,,saxlamışdı.Onları da çox gördülə;r.Beş qoyun,bir inə;k saxladılar bə;yə;.Budur neçə; gündür ,,Qaşqa,,da rahatlıq vermir...Bə;y hə;r şeyi balalarına qurban vermə;yə; hazırdır.Çə;tin də; olsa qə;ti qə;rar verdi:

-Qoy aparsınlar,çə;mə;ndə;dir ,,Qaşqa,,.Ağlama...-Bə;y könlünün yanğısını büruzə; vermə;də;n körpə;ni yola saldı.Hamı dağılışandan sonra də;ryazı götürüb bir neçə; də;fə; göydə; sağa-sola çaldı...Hə;r şey mə;nasız göründü gözünə;.Tə;mbə;ki qutusunu çıxarıb tə;zə; biçdiyi otun üstünə; sə;rildi.Sə;s-sə;mirsiz bir qullab vurub geniş sə;manı arxayın gözdə;n keçirdi.Hardansa Hə;sə;nlə; Qə;dir gözlə;ri önünə; gə;ldilə;r.Böyüdüb boya-başa çatdırdığı,oğullarından seçmə;diyi ə;lsiz-ayaqsızlar bu gün Şura hökümə;tinin sə;daqə;tli qulluqçularına çevriliblə;r.Öz işlə;ridir.Bə;yə; bunun istisi-soyuğu yoxdur.Bircə; yaxasından ə;l çə;ksinlə;r.Görünür yaylaqdan arana gə;tirə;ndə; bu yetimlə;ri,tale qismə;tinə; bu günlə;ri hazırlayırmış.

On yaşlı Hə;sə;n yerli camaatın gözü qarşısında böyüyürdü.Bir neçə; il ə;vvə;l anası başqasına qoşulub qaçmışdı.Bir az sonra atası da yeni ailə; qurdu.Ortalıqda qalan Hə;sə;n bir tikə; çörə;k xə;trinə; kimə; odun doğrayır,kimin tövlə;sini tə;mizlə;yirdi.Gecə;lə;ri harda gə;ldi keçirə;n uşaq günbə;gün yendə;n ağır zə;hmə;tlə;rlə; qarşılaşırdı.

Qə;dirin hekayə;ti başqa cür idi.Bir neçə; ay ə;vvə;l soyuq gış günündə; halsız uşağı ot tayasının yanında tapmışdılar.Özünə; gə;lə;ndə;n sonra adının Qə;dir olduğunu söylə;yə;n uşaq atasının və;hşicə;sinə; döymə;sində;n söhbə;t salaraq evdə;n baş götürüb qaçdığını,ölsə; də; geri dönmə;yə;cə;yini söylə;yə;rə;k Qulu kişinin ürə;yini yumşalda bilmişdi.Ailə;sinin böyük olmasına baxmayaraq Qulu kişi bir tikə; çörə;yi ,isti bucağı ə;sirgə;mə;di Qə;dirə;.Hə;rçə;ndi tə;zə; sakin işdə;n qaçaq idi...

Sonralar Şura hökumə;tinin qulluğunda dayanan Qə;dir kefinin kök çağında iş yoldaşı Mahmuda ə;slində; kim olduğunu danışacaq.Sə;n demə; Qə;dir bə;y ailə;sində; doğulub.Uzaq dağ kə;ndinə; gə;tirib çıxaran sə;bə;b heç də; o qış sə;hə;rində; uydurduğu nağıl olmayıb.Uşaqlıqdan ə;rkə;söyün böyüyə;n Qə;dir heç nə;də;n korluq çə;kmə;yib.Beş bacının iki qardaşı olublar.Böyüdükcə; iştahı da artıb.Bekarçılıq bezdirdiyində;n,özünə; macə;ralar axtarmağa başlayıb.Bir də;fə; tə;sadüfə;n atasının qızıl-gümüşü harada saxladıöını görüb və; iki gün sonra yığışdırıb qaçıb.Günlə;rlə; qonşu kə;nddə; qohumları gildə; olduğunu qə;t elə;yə;n ata-anası işi başa düşüncə; gözdə;n itib.Yad şə;hə;rdə; atasının dövlə;tini sağa-sola sə;pə;-sə;pə; gününü keçirib.Harda gə;ldi gecə;lə;yirmiş.Bir gün iki adamın söhbə;tində;n eşidir ki,hansı isə; şə;hə;rə; mə;hzə;kar ayıoynadan gə;lib.Gedib baxmaq lazımdır.Qə;dirin xahişi ilə; onu da özlə;ri ilə; götürmə;yə; razılaşıblar.Yolda haldan düşüncə; döyüb,qalan qızıl-gümüşü götürüb,özünü də; hə;min ot tayasının yanında atıblar.Qurğu olduğunu gec başa düşə;n Qə;dir bir tikə; çörə;k xə;trinə; ağlına gə;lə;ni uydurub Qulu kişiyə;.

İbiş bə;yin bildiyi də; hə;min uydurmadır.Sonra qaçaq düşə;ndə; bilə;cə;k hə;qiqə;ti.O vaxtlar Hə;sə;nlə; Qə;dirə; insan ata gözü ilə; baxdı.Ə;lə; baxmasınlar deyə; çobanlığa götürdü.Uşaqlar tezliklə; hə;r şeyə; alışdılar.Arana gedə;cə;klə;ri günü sə;birsizliklə; gözlə;dilə;r.On beş il keçdi üstündə;n.Bu gün bə;y ağlına belə; gə;lmə;yə;n müsibə;tlə; üzlə;şib.Özgə;lə;r yox,özününkülə;r badalaq vururlar.

Axşamacan ə;li işə; yatmadı.Günü birtə;hə;r başa vurub evə; yollandı.

-Ay qız,su gə;tir atan yuyunsun-Tə;rcə; Bə;stini sə;slə;di.Boylu qadın ağırlaşdığından tez yorulurdu.Bə;y ötə;ri nə;zə;r saldı ömür-gün yoldaşına.Bir anlıq göz-gözə; gə;ldilə;r.Sakit baxışlarda gizli narahatlıq hiss olunurdu.Bə;y özünü ə;lə; alıb ,qə;ti nə;zə;rlə;ri ilə; toxdaqlıq verdi Tə;rcə;yə;:

-Fikir elə;mə;,hə;r şey düzə;lə;r...

-Su hazırdır-Bə;stinin sə;si sükutu pozdu.

Oğulları iri mə;hrabanın iki tə;rə;fində;n tutub gözlə;rini atalarına dikmişdilə;r.

Bə;y sə;rin su ilə; yuyunduqca canının ağrı-acısı yüngüllə;şirdi.Ürə;yinə; sakitlik gə;lirdi.

-,,Qaşqanı,,aparmadılar-Bə;stinin sə;si şimşə;k kimi çaxdı qulaqlarında.İstə;r-istə;mə;z başını qaldırdı.Qanı dondu.,,Qaşqa,,tövlə;nin qarşısında quyruğunu yellə;yə;rə;k zə;hlə;tökə;n milçə;klə;ri qovuraq Bə;yə; tə;rə;f baxırdı.Sanki incimişdi.Axşam çə;mə;ndə;n evə; Bə;yin oğullarının gə;tirmə;sinə; öyrə;şmişdi.Bu gün də; körpə;lə;rin arxasınca arxayın evə; gə;ldi.Bə;s sahibi niyə; yaxın gə;lmir?Sığallamır?Nə; olub görə;sə;n?,,Qaşqa,,bu sualların cavabını gözlə;yirdi bə;ydə;n.

Yaxşı xatırlayır bə;ylə; keçirdiklə;ri ağır də;qiqə;lə;ri.Soyuqlamışdı,,Qaşqa,,.Bə;y gecə;ni sə;hə;rə; qə;də;r bir addım kə;nara durmadı,ə;lində;n gə;lə;ni ə;sirgə;mə;di.Qurtardı ölümdə;n.Bə;s o qarlı,şaxtalı qış gecə;sinni unutdumu sahibi?.Bə;y qonaqlıqdan qayıdırdı.Kefi kök idi.Dodaqaltı zümzümə; edirdi.,,Qaşqa,,yorğa addımlarla kə;ndə; yaxınlaşırdı.Birdə;n gecə;nin sakitliyini güclə; eşidilə;cə;k hə;nirti pozdu.Az sonra havadan tə;şviş hissi gə;ldi.Də;rin narahatlıq keçirə;n ,,Qaşqa,,yüngülcə; kişnə;di.Bə;y özünə; gə;lincə; iri yalquzaq canavar dişlə;rini qıcayıb düz ,,Qaşqanın,,gözlə;rinə; baxdı.Tə;laşdan özünü itirə;n ,,Qaşqa,,ixtiyarsız yana atıldı.Bə;y bir anda yə;hə;rdə;n yıxıldı.Bir az kə;narda ,,Qaşqa,,dayandı,ucadan kişnə;yib sahibinə; yaxınlaşmağa can atdı.İbiş bə;y ə;lində;ki heyva çomağından möhkə;m yapışıb yalquzağın hücumunu gözlə;yirdi.Mahir insan ə;lində; çomaq ə;və;zsiz silahdır.Yalquzaq bunu hiss edib ehtiyatla bə;yin sə;hvini gözlə;yirdi.Bə;ysə; yeganə; sə;hvə; yol vermə;mə;k üçün canavarın gözlə;rinə; baxaraq,çomağı daha möhkə;m sıxırdı.Nə;hayə;t canavar çevrilib,,Qaşqaya,,hücum çə;kdi.Ancaq kə;hə;r atın nallanmış ayaqlarından aldığı tapdaq yırtıcını bir anlıq sarsıtdı.Aldığı çomaq zə;rbə;si isə; varlığını sındırdı.Bə;yin qurdbasar köpə;klə;ri artıq ,,Qaşqanın,,kişnə;mə;sini eşitmişdilə;r.Bə;y dara düşüb.Odur ki,bir-birini ötə;-ötə; sə;s gə;lə;n tə;rə;fə; yaxınlaşmaqda idilə;r.Qarlı qış gecə;sində; tala ilə; qaçan yalquzaq artıq gözlə;rinə; də;ymişdi.Bir neçə; andan sonra cansız canavarın başı üstdə; qurbasarlar və; hə;yə;candan özünə; güclə; gə;lə;n İbiş bə;y durmuşdular.,,Qaşqa,,kə;nardan baxıb fıyxırır və; başını bulayırdı.Sahibi ağır fə;lakə;tdə;n qurtarmışdı.

Bə;y mə;hraba ilə; boyun-boğazını silə;-silə; Qaşqaya doğru addımlayır.Gözlə;rində; sevinc,qə;lbində; kə;də;r.Gör kimlə;rə; verirmiş sə;daqə;tli dostunu.Yox,,Qaşqni,, heç kimə; vermə;z bə;y!!!Yuxarıdan gə;lə;n rə;hbə;rlə;r İbiş bə;ydə;n ,,Qaşqanı,, almadılar.Kimdir Qə;dir?Şuranın qulluqçusu.Ağzından süd iyi gə;lir.Bu düşüncə;lə;rlə; kə;hə;r atın yalını tumarlayıb şam yemə;yinə; tə;lə;sdi.Bə;y yavaş-yavaş anlamağa başladı.Bu Qə;dirin oyunudur.

Tə;rcə;nin rahatlığı şam yemə;yində;n sonra pozuldu.Körpə;lə;r yuxuya gedə;ndə;n sonra İbiş bə;y tə;mbə;ki qutusunu götürüb hə;yə;tə; çıxanda dalağı sancdı.Artıq ortaboylu,qızılı saqqalı ömür-gün yoldaşının hə;r addımına bə;lə;d idi.Bə;y bu zaman tə;mbə;ki tüstülə;tmə;z.Tə;rcə; sə;bə;bi bilsə; də;,inanmaq istə;mir.Bə;y asta-asta hə;yə;tdə;ki daxala yaxınlaşır.Qapının cə;ftə;sini ehmalca açıb içə;ri keçdi.Tə;rcə; də;rhal ə;rinin arxasınca yollandı.Kiçik pə;ncə;rə;də;n boylanaraq,öz fikrinin düzlüyünə; bir daha ə;min oldu...

-İbiş,nə;yinə; lazımdır bu beşaçılan?Niyə; çıxardın bunu?-Tə;rcə; titrə;k sə;slə; sükutu pozdu.Bə;y bayaqdan Tə;rcə;nin onun hə;r addımını izlə;diyini görürdü.Ancaq özünü o yerə; qoymurdu.Odur ki,söhbə;tin mə;qamını ə;ldə;n vermə;di:

-Lasımdır,Tə;rcə;.Belə; görürə;m bu silah yenə; lazım olacaq-alaqaranlıqda tə;tyyi parıldayan silahı ə;lində; qə;ti o üz-bu üzünə; çevirdi-Mə;cbur edirlə;r...

-Bilirə;-Tə;rcə; ə;rini sakitlə;şdirmə;yə; çalışdı-Qə;dirdir sə;ni hövsə;lə;də;n çıxaran.Hə;sə;n də; düşüb onun tə;lə;sinə;.Çıxa bilmir...

-Sə;n hardan bilirsə;n?-Bə;y tə;ccüblə; soruşdu.

-Gə;lin gə;lmişdİ bir neçə; gün ə;vvə;l...

Gə;lin Hə;sə;nin hə;yat yoldaşı idi.İbiş bə;y böyük hə;və;slə; bir neçə; il ə;vvə;l toy qurmuşdu,gə;lin gə;tirmişdi Hə;sə;n üçün.Bir oğulları da vardı.Bə;yi ,,baba,,Tə;rcə;ni ,,nə;nə;,,çağırırdı.Gə;lin böyük ehtimatla yanaşırdı Ibiş bə;yin ailə;sinə;.Odur ki,də;rdini də; Tə;rcə;yə; danışırdı,sevincini də; bölürdü.

-Neçə; vaxtdır görmürə;m.Hə;sə;n qulluğa keçə;ndə;n bizi unudub-İbiş bə;y kövrə;ldi...

-Yox,unutmayıb,Şuranın tə;lə;sinə; düşüb,indi də; çıxa bilmir-Tə;rcə; özü də; anlamadan saxladığı sirri ə;rinə; açdı...

-Necə; yə;ni,tə;lə;yə; düşüb?-Bə;y bir az da heyrə;tlə;ndi...

-Zeynə;b danışdı o günü,gə;lin,Hə;sə;nin külfə;ti-Tə;rcə; ürə;yində;kilə;ri açıb tpkdü ortaya-Bu işlə;ri qarışdıran Qə;dirdir.Hökumə;tin sə;ninlə; bir işi yoxdur.Harinlayib bu yetim.Fikir vermə;.,,Qaşqanı,, özü üçün istə;yir.Bə;y atında gə;zmə;k fikrinə; düşüb.Nə; vaxt istə;sə;,de gə;lsin aparsın.Də;rinə; getmə;.Sadə;cə; istə;yir ki,özün gə;tirib verə;sə;n.Sabah dili uzun olmaq üçün.Odur ki,Hə;sə;ni göndə;rir.O da sə;s-küy salıb gedir.Gizlə; bu silahı,get yat.Yorulmusan.

Tə;rcə; sakitcə; uzaqlaşdı.Bə;y eşitdiyi kə;lmə;lə;ri götür-qoy edə;-edə; beşaçılanı ə;skilə;rlə; bükdü.Necə; bacardı o cür də; gizlə;tdi.Ə;linə; nə; keçdi,tökdü silahın üstünə;.Birdə;n ə;lə; keçə;r.

Qapını bağlayıb tə;mbə;ki qutusunu çıxardı...Qə;dirlikdirsə; bu işlə;r,bə;y ə;ncam çə;kə;cə;k.

Bir neçə; gündə;n sonra İbiş bə;y yolüstü Sovetin binasına döndü.Yorunuq olsa da ,,Qaşqa,,ilə; bağlı sə;s-küyə; son qoymaq qə;rarında idi.Gözlə;diyi xoş münasibə;t ə;və;zinə;, başqa mə;nzə;rə; durdu qarşısında.Artıq özünündə;n çıxan Qə;dir,bu də;fə; sadə;cə; insanlığını da kə;nara atdı:

-İbiş,atı niyə; gə;tirmirsə;n?Çoxmu gözlə;yə;cə;yik?-Qə;dir sanki,bütün ötə;n günlə;ri xatırlamaq belə; istə;mirdi-Gə;lmisə;n dilə;yə;?Yox İbiş,sə;n artıq bə;y deyilsə;n.Yoxsa ə;calın gə;lib?...

İbiş bə;y artıq heç nə; görmürdü,qulaqları kar olsa idi bu anda,şad olardı.Ancaq saqqalına dirə;nmiş naqanın soyuq lülə;si özünü aldatmağa imkan vermirdi:

-Bə;li,Qə;dir!Çə;k tə;tiyi,gözlə;mə;-İbiş bə;y özünə;mə;xsus qə;tiyyə;tlə; dillə;ndi.

-Ə;l çə;k,bə;sdir-Hə;sə;n özünü Bə;ylə; Qə;dirin arasına atdı.

Qə;dir qeyqi ixtiyari tə;tiyi çə;kdi.Bir anlıq sükutdan sonra,Hə;sə;n iki ə;lli qarnını qucaqlayıb göslə;ri ilə; İbiş bə;yi axtardı.Son kə;rə; bu fani dünyaya baxaraq:

-Ata...-deyib Bə;yin ə;llə;ri üstünə; yıxıldı...

Bir anda ötə;n illə;r gözlə;ri önündə;n keçdi İbiş bə;yin.Hə;sə;n uşaqlıqdan çılız idi.Tez-tez xə;stə;lə;nirdi.Soyuq torpaq üstdə; yatdığı gecə;lə;r,öz isini qoymuşdu.Bə;y öz balası kimi baxmışdı bu yetimlə;rə;.Qoymamışdı korluq çə;ksinlə;r.Bir neçə; il ə;vvə;l tə;mtaraqlı toy da qurmuşdy Hə;sə;nə;.Ev-eşik vermişdi.Bu da sonu.Varlığı titrə;di.İti nə;zə;rlə;ri qatilə; yönə;ldi.

Özünü itirə;n Qə;dir İbiş bə;yin üstünə; atıldı.Ə;lbə;yaxa savaşda Bə;y naqanı aldı.Qə;dir özünü yarıaçıq qapıya tə;rə;f yüyürdü.

-Oğul!!-Bə;yin qə;tiyyə;tli sə;si Qə;diri dayanmağa vadar etdi...

-Bə;li,ata!- ixtiyarsız üzünü İbiş bə;yə; çevirdi...

Bir neçə; də;qiqə;də; açılan iki güllə; yeni bir tale yazdılar...Ürə;yində;n aldığı güllə; Qə;diri də;rhal çökdürdü.

Bə;y sanki yuxudan ayıldı...Hə;r şey artıq alt-üst olub.Şura hökumə;ti ona bu qanları bağışlamayacaq.Odur ki,cə;sə;dlə;rə; ötə;ri nə;zə;r salıb,naqanı ə;lində;n saldı...Tə;lə;smə;k lazım idi.Qarışıqlıqda aradan çıxan Mahmud indi höküümə;ti bura tökə;cə;k...

İbiş bə;y vaxt itirmə;də;n,,Qaşqa,,otlayan çə;mınə; tə;rə;f yollandı.At görünmürdü.,,Uşaqlar aparıblar,,-fikri ilə; özünü hə;yə;tə; atdı.,,Qaşqanı,,hə;yə;dtə; görüncə; bə;yin ürə;yi sakitlə;şdi.Çünki yeganə; ümidi indi ona idi.Yoxsa Şuradan uzaq qaça bilmə;yə;cə;kdi.Ə;rini tə;şvişli görə;n Tə;rcə; qadın hə;ssaslığı ilə; nə; isə; ciddi bir hadisə;nin baş verdiyini də;rhal anladı:

-İbiş,nə; olub sə;nə;?

-Uşaqlar hanı?-Bə;y suala sualla cavab verdi.

-Odur,orda oynayırlar-Tə;rcə; tə;ə;ccüblə; ə;rini süzdü.

-Bə;stiyə; de aparsın Gülüsümgilə;.Özü qayıdar.Körpə;lə;r orada gecə;lə;sinlə;r.

-Su hazırdır-Bə;sti heç nə;də;n xə;bə;rsiz hə;və;slə; atasını sə;slə;di.

-Gə;tir,qızım-Bə;y hə;yə;canını gizlə;tmə;yə; çalışdı.

Tə;rcə; söhbə;ti saxlayıb sə;birsizliklə; ə;rinin yuyunub qurtarmasımı gözlə;di.Bə;y tə;lə;sik də;smalı Bə;stinin çiynində;n alıb qurulandı.Nə;hayə;t üzünü qızına tutdu:

-Qardaşıarını götür,gedin Gülüsümgilə;.Onlar qalsın,sə;n qaranlıq düşüncə; qayıt.

-Baş üstə;-Bə;sti sevincini gizlə;tmə;di.Bacısını görmə;k,özünü kiçik hiss etmə;k hə;mişə; ürə;yində; dolanırdı bu qızcığazın.Anası hamilə; olduğundan son günlə;r daha çox işlə;mə;li olurdu.Odur ki,tə;lə;sik qardaşlarını sə;slə;di.Bir ntçə; andan sonra sə;s-küylü körpə;lə;r hə;yə;ti tə;rk etdilə;r.Hardan bilə;ydilə;r bu sevinc tezliklə; kə;də;r olacaq.Atalarını bir daha görmə;yə;cə;k günahsız balalar.Bu sima ə;bə;di hə;kk olunacaq gözlə;rində;.Hə;lə; anlamırlar.İbiş bə;y göz yaşlarını boğaraq nə;hayə;t ömür-gün yoldaşına üz tutdu.Tə;rcə; sə;birsizlik və; tə;şvişlə; ə;rində;n bunların nə; demə;k olduğuna cavab gözlə;yirdi.Bə;y bir anlıq Tə;rcə;nin hamilə; olduğunu unutdu:

-Hə;sə;nlə; Qə;dir artıq bu dünyada yoxdurlar.

-Necə; yoxdurlar!?...-Tə;rcə; sözünün axırını gə;tirə; bilmə;di.

İbiş bə;y hə;r şeyi necə; vardı qısaca danışdı.Tə;rcə; az qala huşunu itrə;cə;kdi.Bir tə;hə;r özünü ə;lə; alıb ə;rinin gözlə;rinə; baxdı. Bə;y özünü itirdi.Tə;rcə;nin gözlə;rində; sonan ümidlə;rin son alovunu gördü.Dizlə;ri ə;sdi.Nə; edə;cə;yini bilmə;di.Az qala ə;lə;ri üstə; çökə;n qadını ixtiyarsız qucaqladı.Bir anda baxışları qovuşdu.Bircə; kə;lmə; gə;ldi dilinə;:

-Oğlumuz olacaq.Adını sə;nə; demişə;m...

-Demisə;n...

-Getmə;liyə;m,bu saat alə;m qarışacaq...

-Bilirə;m.Cə;ld ol...

Bir azdan Qara damın qarşısında Qaşqa cilov gə;mirirdi.Yə;hə;r üstündə; bə;y geyimli,vüqarlı,hə;yatının,taleyinin çağrıçına cavab vermə;yə; hazır olan İbiş bə;y sanki,zövq alırdı kə;hə;r atın bu oyunundan.Tə;rcə; balaca boxçanı ə;rinə; uzatdı:

-Allah yar olsun üstündə;.Bizdə;n nayran olma.Özünü qoru...

-Özünüzdə;n muğayə;t olun.Baş çə;kə;cə;yə;m.-Bir anda beşaçılan havada bə;yin ə;lində; fırlandı.,,Qaşqa,,bir az dal ayaqları üstdə; qalxaraq kişnə;di və; toz-torpaqlı kə;nd yoluna üz tutub döngə;də; gözdə;n itdi.At nallarını sə;si kə;silincə; qulaq asan Tə;rcə; dizlə;rini qucaqlayıb tə;k-tə;nha ala gözlə;rinin odlu yaşları ilı qovuşdu...Yaxşı ki,Bə;sti tez geri döndü.Yoxsa ürə;yi partlardı.Qızcığaz nə;yi isə; duyurmuş kimi heç bir sual vermə;di.Nə;də;nsə; Şura da bu axşam hə;yə;ti kə;sib evi alt-üst etmə;di.Yə;qin hamı anlamışdı.Qova-qova düşmə;n etdilə;r İbiş bə;yi.Bə;y sözünün ağasıdır.Baş ə;ymə;z.Artıq uzaqlardadır.Tə;rcə; çırağı söndürdü.Balaca qızını bağrına basıb yuxuya getdi.

                        ***

Tə;rcə;ni çox incitmə;dilə;r.Şura hökumə;tinə; İbiş bə;y lazım idi.Bir neçə; də;fə; evində; pusqu da quruldu.Bə;y ehtiyatlı adam idi.Odur ki,bütün cə;hdlə;r boşa çıxdı.Hə;sə;nin dul qadını Zeynə;b Tə;rcə;yə; ə;vvə;lki kimi qaynana gözü ilə; baxırdı.Bir neçə; də;fə; yeganə; oğlu ilə; baş da çə;kib,halını sormuşdu.Şuraya işlə;yə;nlə;r işlə;yir,xə;bə;rçilə;r yalan-gerçə;k uydurur,gözügötürmə;yə;nlə;r aranı qarışdırırdılar.Artıq qə;rar verilmişdi.Bircə; Tə;rcə;nin hamilə;liyinin sonunu gözlə;yirdilə;r.Boylu qadını heç kə;s ürə;k edib tə;rpə;də; bilmirdi.Bə;yi yaxşı tanıyırdılar.Nə;hayə;t,Tə;rcə; ə;rinə; bir oğul da bağışladı.Adını da Bə;y necə; demişdi,elə; də; qoydular-İdris.Ondan sonra qə;rarı açıqladılr-ailə; sürgünə; getmə;lidir. Belə;cə;,üç il ə;vvə;l İdris qucağında,üç uşaq yanında,icazə; verilə;n xırda-para köhnə;-kürüş kə;l arabasında Tə;rcə; Araz çayının yaxınlığında ucqar bir yerə; sürgün olundu.

İlk günlə;rdə;n yerli camaatla dil tapdı.Bir xoşbə;xtlik onda idi ki,İbiş Bə;y etibarlı dostların kömə;yi ilə; ailə;sinə; ə;l tuta bilirdi.Körpə;lə;ri kə;nardan da olsa görürdü.Bir anda dağıldı qürbə;tdə; tapdığı sə;adə;ti.Tə;rcə; yenə; də; hamilə; olduğunu hiss edincə;,qə;lbində; hə;m sevinc,hə;m də; qorxular dolanmağa başladı. Bilsə;lə;r ki,uşaq gözlə;yir,demə;li İbiş bə;y sağdır.Dostlarının kömə;yi ilə; uydurduğu hə;lak olma nağılı sona çatır.Şura hökumə;ti yenidə;n bə;yi rahat buraxmayacaq.Bir neçə; gündə;n sonra başqa kə;nddə; İbiş bə;yin yaxın dostunun evində; gizli görüş zamanı Tə;rcə; ə;rinə; hə;r şeyi danışdı.Bə;y sevinclə; qarşıladı bu xə;bə;ri:

-Onsuz da gec-tez hökumə;t mə;ni yaxalayacaq.Heç olmasa evə; qayıdarsınız.Uşaqlar ə;ziyyə;t cə;kirlə;r.Də;də;-baba ocağı isti olur.Xə;bə;r göndə;rib üzə; çıxacağam,bir şə;rtlə; ki,sizi sürgündə;n azad etsinlə;r.

-Yaxşı fikirlə;ş-Tə;rcə; ə;rini fikrində;n döndə;rmə;yə; çalışdı.

-Dur,hava qaralır,uşaqlar üçün azuqə; hazırlamışam-Bə;y küncdə;ki bağlamanı Tə;rcə;yə; uzatdı.Qə;rarınım qə;ti olduğu sə;sində;n duyulurdu.

Öncə; könlünü Bə;stiyə; açdı Tə;rcə;.Artıq böyük qız olmuşdu,onsuz da başa düşürdü.Bircə; şeyi uydurdu ki,ataları bu yaxınlarda bir neçə; günlük baş çə;kib gedib.Harada olduğunu da demə;yib.Qardaşlarına da elə;cə; başa salmağı buyurdu.Bə;sti hə;r şeyi yerli-yataqlı yerinə; yetirə;ndə;n sonra qadının ürə;yi bir az sakitlə;şdi.Necə; alındısa o cür də; uzun müddə;t eldə;n gizlə;tdi sirrini.Vaxtından ə;vvə;l istə;mə;di sə;s-küy salsın.Bə;y indi daha tez-tez baş çə;kirdi ailə;sinə;.Xə;lvə;t də; olsa uşaqları bir neçə; də;fə; görə; bildi.Tə;rcə; üzülmə;kdə; olan son ümidlə;rini sona qə;də;r qoruya bildi.

                   ***

İsti yay günündə; kə;nd yolu ilə; qaça-qaça gedə;n Bə;sti özünü Gülə;r xalanın hə;yə;tinə; atdı.

-Xeyir olcun,ay qızım-Gülə;r xala tə;şvişini gizlə;də; bilmə;di..

-Bacım çağırır-Bə;sti sözünün ardını kə;sib,qadının qulağına nə; isə; pıçıldadı.

-Get,indi gə;lirə;m-Qadın tə;lə;sik başını örtüb hə;yə;tdə;n çıxdı

Gülə;r xala yeganə; adam idi ki,Tə;rcə; bu sirri açmışdı.İlk gündə;n münasibə;tlə;ri sə;mimi olmuşdu.Bu günü də; sə;birsizliklə; gözlə;yirdilə;r.

Gülə;r xala köhmə; daxmanın qapısını aralayıb içə;ri keçdi.Çaşqın Bə;sini qardaşları ilə; birlikdə; hə;yə;tə; çıxardı:

-Gedin oynayın.Bə;sti sə;n çox aralaşma.Birdə;n lazım olarsan.

Bə;stinin gözündə; hə;r an bir sonsuzluğa çevrildi.Nə;də;nsə;,bacısı doğulacağına ə;min idi.Ürə;yində; bu arzusunu hə;mişə; saxlayan qızcığaz,nə;hayə;t içə;ridə;n gə;lə;n uşaq ağlamasından özünə; gə;ldi.Az qala özünü içə;ri atacaqdı.Güclə; sə;brini basıb dayandı.

-Gə;l içə;ri-nə;hayə;t Gülə;r xala qapını açıb Bə;stini sə;slə;di-Gözün aydın,qoruyanlarının,arxaduranının biri də; artı.Qardaçın olub.

Qızın keçirdiyi hisslə;r üzündə;,gözlə;rində; dolaşdı.Tə;ssüf hissi sevincinin kölgə;sində; ə;riyib getdi.Tez özünü yarıaçıq qapıya atdı.Qardaşlarını sə;slə;mə;k üçün.

Bir azdan toz-torpağa bulaşan bacı-qardaşlar özlə;rini hə;yə;tə; saldılar.Balaca İdris heç də; bacısından və; qadaşlarından geri qalmırdı.Nə;hayə;t içə;ri keçdilə;r.İdrisin gözlə;ri böyümüşdü.Bə;lə;yi görə;ndə;:

-Nə; balacadır!?-deyə;rə;k heyrə;tlə; yanındakıların üzünə; baxdı.

-Böyüyə;ndə; sə;ni kimi olacaq-Gülə;r xala İdrisin tozlu alnından öpdü-Hamı güldü.

Tə;rcə;nin oğlu olduğu xə;bə;ri ə;trafa yayıldı.Şuranın qulluqçuları öz işlə;rinə; başladılar.Yuxarı xə;bə;r çatdırıldı,İbiş bə;y sağdır.

Tezliklə; İbiş bə;yə; xə;bə;r göndə;rildi.Üzə; çıxmazsa,ailə;si Sibirə; cürgünə; göndə;rilə;cə;k.Ailə;sini doğma elinə; obasına qaytarsalar, özü gə;lə;cə;k.,,Qaşqanı,, da gözlə;mə;sinlə;r.Kimə; qalacağını bə;y özü hə;ll edə;cə;k.Bu da bə;yin cavabı.

Bir neçə; gündə;n sonra Tə;rcə; yerli camaatla sağollaşıb,olan-olmazını,hökumə;tin verdiyi kə;l arabasına yüklə;yə;rə;k yola çıxdı.Balaca Hə;stə;t qucağında,qalanları payi-piyada.Çə;kirdi eli-obası.Bə;y də; haradasa yaxınlıqda ailə;sini müşayə;t edirdi.Gecə;ni xeyirxah insanların evində; gecə;lə;yir,gündüzü dayanmadan yol gedirdilə;r.Bu da kə;ndlə;ri.Bə;s nə;yi,kimi gözlə;yir bu qadın?...

At nallarının sə;si Tə;rcə;ni fikrində;n ayırdı.Bu sə;sə; artıq öyrə;şmişdi qulaqları.İncə;liyinə; qə;də;r duyurdu.Yaman qobusunun də;rə;sində;n gə;lə;n sə;s ,,Qaşqanın,,nallarından qopurdu.İxtiyarsız bu ailə;nin faciə;sinə; sə;bə;b olan kə;hə;r at bütün gücünü-quvvə;sini sahibinə; vermə;yə; hazır idi.Tə;rcə; Hə;srə;ti yuxulu-yuxulu qucağına aldı.Körpə; gözlə;rini açlb ağlamsındı.Ana qucağınin hə;rarə;ti tə;şvişini söndürdü.Tezcə; gözlə;rini yumub yuxuya getdi.

-Burada gözlə;yin,indi gə;lirə;m-Tə;rcə; övladlarını sə;slə;di.

-Bacı,hara gedirsə;n?-Bə;sti tə;ə;ccüblə; soruşdu.

-İndi qayıdıram...-Qadın qısa kə;lmə;lə;rlə; cavab verdi.

Uşaqlar bir anlıq duruxsalar da,oyunlarından qalmadılar.

Tarix çox sualları cavabsız qoyub.Bir neçə; də;qiqə;lik görüşdə; İbiş bə;ylə; Tə;rcə;nin nə; haqqda söhbə;t etdiklə;ri də;,belə; cabvabsız suallardan biridir.Hə;srə;ti ilk və; son də;fə; atası ilə; görüşdürmə;yə; aparılmasına şübhə; yoxdur.

Tə;rcə; ə;rində;n aralanıb arabaya tə;rə;f üs tutdu.Analarını uzaqdan görə;n övladlar birnə;fə;sə; üstünə; yüyürdülə;r.Bə;y övladlarından bir neçə; addımlıqda dayanmışdı.Ə;lacı olsa bu saat hamısını qucaqlar,son də;fə; bağrına basardı.Sonra nə; olacaq olsun.Yox,övladları ə;mindirlə;r, İbiş bə;y uzaqlardadır.Artıq ə;lçatmazdır.Onsuz da göz yaşları başını yalı üstünə; qoyub ağladığı,,Qaşqanı,,hə;yə;canlandırıb.Bircə; də;fə; kişnə;sə; hə;r şey alt-üst olacaq.Bə;y bir anlıq nə;fə;sini də; çə;kmə;di.Özünə; gə;lə;ndə; kə;llə;rə; doğru irə;lilə;yə;n Tə;rcə;ni,Bə;stinin qucağından növbə; ilə; Hə;srə;ti alan oğullarını gördü.İdris də; onlara qoşulmuşdu.Gücü çatmasa da qardaşını qucağıma almağa çalışırdı.Hamısı gülüşürdülə;r.Bə;y də; gülümsə;di.Dörd oğul qoyub gedir dünyada.Bu özü bir şə;rə;fdir.Bu düşüncə;lə;rlə; Tə;rcə; ilə; İsmayılın kə;llə;ri qoşmağını izlə;di.Bir az da qürrə;lə;ndi.Artıq böyük oglu evlə;nə;sidir.Nə;hayə;t araba tə;kə;rlə;rinin çırıltısı,yorunuq kə;llə;rin ağır addımları, bu yolların ə;bə;di ayrılığından xə;bə;r verə;rə;k ailə;nin son görüşünü başa vurdular.Tə;rcə; daş kimi soyuq görünsə; də; gözlə;ri gizlincə; ə;ri dayanan sə;mtə; baxırdı.Yaxşı ki,Hə;srə;ti Bə;sti qucağında aparırdı.Mayıl İdrisə; aralıdan kə;ndi göstə;rir,sevinə;-sevinə; nə; isə; danışırdı.İsmayıl arabanın yanı ilə; sakitcə; addımlayırdı.Tə;rcə;nin ayaqları,buza dönmüşdülə;r.Yeriyə; bilmirdi.Necə; dayandığını özü də; hiss etmə;di.Nə;hayə;t başını qaldırıb İbiş bə;yə; tə;rə;f baxdı.Yaxşı bilirdi,bə;y yerində;n tə;rpə;nmə;yib.Batmağa doğru dağların üstünə; enə;n günə;ş kə;də;rlə; iki güllə;nin yazdığı hə;yat dramasının son aktlarına tamaşa ediri.Kə;hə;r at üstündə;,artıq heç nə;də;n çə;kilmə;yə;m Bə;y,son də;fə; uzaqdan da olsa ailə;sinə; baxırdı.Tə;rcə; ə;lini yüngülcə; qaldırıb,,Get,,işarə;sini verdi.Bir an içində; ,,Qaşqanın,,kişnə;mə;si bütün ə;trafı başına götürdü.Dal ayaqları üstə; qalxan kə;hə;r at hə;yatın ə;dalə;tsizliyini,açılmaz düyünlə;rini sə;si və; tapdağı ilə; boğmağa çalışdı.Sə;sə; uşaqlar da çevrildilə;r.Kə;llə;r dayandı.Bə;y ə;lini göydə; fırladıb,bir anda Yaman qobusunun də;rə;sində; gözdə;n itdi.Bu sə;slə;r tanış idi,Tə;rcə;yə;.Uzaqlaşan at nallarının sə;si bu də;fə; ə;bə;di ayrılıq simfoniyasının ilk notları idi.

-Bacı-Bə;sti Tə;rcə;ni ayıltdı-sə;nə; nə; olub?Niyə; durmusan?Eşitdin sə;si?,,Qaşranın,,sə;si idi.

-Elə; onunçün durdun-Tə;rcə; ilk ağlına gə;lə;ni söylə;di-Sə;hv saldım.Gedə;k,axşamdır.

Balaca İdrisi üzünə; baxan görüb qucağına götürdü:

-İndi çatarıq-deyə;rə;k yorunuq balasını bağrına basdı.Sonra bu namə;rd dünyada İdrislə; ikisi və; qızları yanıb-yaxılacaqlar,taleyin işlə;rinə;...Bu günlə;r az imiş kimi.

Böyük qızı Gülüsüm sə;birsizliklə; gözlə;yirdi ə;zizlə;rini.Qayıdacaqları xə;bə;rini vermişdilə;r.Bir az ehtiyatlanaraq,çox adamlara demımişdi bu yeniliyi.Neçə; gün idi ki,gözlə;ri yolda idi.Ata yurdunu qoruyub saxlamış,heç nə;yi itib-batmağa qoymamışdı.Budur,günün batar çağı uzaqdan bir gün gedə;n bacı-qardaşlarını,anasını görür.İxtiyarsız yerində;n tə;rpə;nir.Ana ürə;yi bir neçə; saatda neçə; də;fə; yanarmış?Bu də;fə; özünü saxlaya bilmir Tə;rcə;.Gündüzdə;n ürə;yini yandıran göz yaşları bir daha gözlə;rinin ixtiyarında qalır.Bu görüşün necə; keçdiyini yazıb vaxtınızı almıram.Gülüsümün artıq dörd qardaşı var.Sürgünə; gedə;ndə; İdris Hə;srə;t kimi hə;lə; qırxlı idi.Tə;zə; doğulmuşdu.İndi özü bu daşlı-çınqıllı yolları basıb ata evinə; qayıdır.Bə;sti nə;hayə;t böyük baçısına qısılıb ağladı...

El-alə;m gə;ldi görüşə;.Qohum-ə;qraba göz aydınlığı verdi Tə;rcə;yə;.Hə;rçə;n hamı yaxçı anlayırdı bu azadlığın qiymə;tini.Bə;y ata kimi,insan kimi övladlarını qorumaq xə;trinə; bu addımı atdı.Sonralar mə;lum olacaq,İbiş bə;y ,,Qaşqanı,,sə;daqə;tli dostuna verib gedib.Bir neçə; gündə;n sonra at sahibinin qayıtmayacağını hiss edibmiş ki,yemdə;n,otdan imtina edib.Yalnız su içə;rmiş.Sonu mə;lumdur.Bu da sə;daqə;t...İnsan bunu anlayırmı?

Uşaqlar tezliklə; ev-eşiyi alt-üst etdilə;r.Hə;yə;ti dolaşdılar.Və; nə;hayə;t qonaqlar dağılan kimi tə;lə;sik düzə;ldilmiş mir-mitilin üstünə; yıxılıb yerdə;cə; yuxuya getdilə;r.Bə;sti atasının taxtı üstdə; yuxuladı,ə;vvə;lə;r olduğu kimi.Tə;rcə; Hə;srə;ti taxta,köhnə; beşikdə; silkə;lə;yib yuxuya verdi.Bütün övladları bu beşikdə; böyümüşdülə;r.Uşaqları yoxlayıb,üstlə;rini örtə;ndə;n sonra,çırağın işığını alıb hisli balaca pə;ncə;rə;yə; yanaşdı.Gözü darvazada qaldı.Bə;y hə;rdə;n gec gə;lə;ndə;,belə;cə; yolunu gözlə;rdi Tə;rcə;.Tez ayıldı...Bə;y bir də; bu darvazadan girmə;yə;cə;k.İki gilə; göz yaşları yeganə; tə;sə;llisi oldu.Taxta yaxınlaşıb yuxulu Bə;stini bağrına basaraq də;rin yuxuya getdi...

                                         ***

Tale oğulları da çox gördü Tə;rcə;yə;.İsmayıl Böyük Və;tə;n müharibə;sində; itkin düşdü.Ə;llinci illə;rin ə;vvə;liə;rində; Mayıl hə;rbi xidmə;ti başa vurub qayıdanda yolda qatardan düşürülüb xə;stə;xanaya yerlə;şdirildi.Bir neçə; gün sonra namə;lum sə;bə;bdə;n rə;hmə;tə; getdi.Bir ayın içində; Hə;srə;t hə;yə;tdə;ki tut ağacının dibində; dünyasını də;yişdi.On yeddi yaşında.Mayılın yeganə; övladı qızcığaz da çox yaşamadı.Tale bu qadına üst-üstə; çox qara yazılar yazıbmış.Ömrünün sonuna qə;də;r ə;rində;n heç bir xə;bə;r tuta bilmə;di.Qə;lbində;ki mə;hə;bbə;ti,arzuları Hə;srə;tlə; Mayilin də;fnində;n on beş il sonra özü ilə; apardı.Yalnız Sovet hökumə;ti dağılandan sonra İbiş bə;yə; bə;raə;t qazandrıldı.Və; mə;lum oldu ki,qırx sə;kkiz yaşında güllə;lə;nib.

Mayılın qızı rə;hmə;tə; gedə;ndə;n bir neçə; il sonra yeganə; oğlu İdris dul gə;lininin kiçik bacısı ilə; ailə; qurub.Böyük qızı Gülüsüm uzun ömür yaşayıb,qızı və; nə;və;-nə;ticə;lə;ri başında ə;srimizin ə;vvə;lində; dünyasını də;yişib.Bə;sti yeganə; övladdır ki,yaşayır.Artıq nə;ticə;lə;ri böyüyür.

Kə;nd qə;birstanlığında bir çinar ağacı ucalır.Onu İdris qardaşlarının də;fnində;n sonra ə;kib.Uzaq otuzuncu illə;rdə;ki kimi,Tə;rcə; övladlarını başına yığışıb.Bir İsmayıl yoxdur.İdris də; hə;yat yoldaşının vaxtsız və;fatına dözə; bilmə;di.Küsdü dünyadan.Ömrünün son illə;rində; bir kə;lmə;ni tez-tez tə;krar edə;rdi,,Tale mə;ndə;n qardaşlarımı vaxtsız almışdı,atasız böyümüşdüm.Heç olmasa ailə;mli almayaydı,,.Bacısı Gülüsümün də;fn mə;rasimi günü də; və;tə;ndə;n uzaqlarda idi qardaşlarının də;fnində; olduğu kimi.Bu də;fə; ə;sgə;rliyə; yox,sə;hə;tinin ağırlığından müalicə;yə; yollanmışdı.

Ondan sonra bir il yarım yaşadı...

Hə;yat yoldaşının şə;klinin arxasında bir şeir qoyub getdi...

◊; Də;ymə; mə;nə;

Sızıldayır qə;lbim yenə;

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

Fə;lə;k baxmır dost deyə;nə;

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

Öz dünyamla qovuşmuşam.

Xə;yallarla ovunmuşam.

Gerçə;kliyi gec duymuşam

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

Daş yaranib zindan olsun

Ürə;k necə; dözsün,dursun?

Qoy dünyamı ayaz vursun

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

Göylə;rimi bulud aldı.

Arzularıim bir an soldu.

Nə; oldusa,mə;nə; oldu

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

Çarə;sizə;m,oldum düşgün

Üzüm gülür,könlüm küskün.

Dünyam olub yağış,çisgin

Də;ymə; mə;nə;,də;ymə; mə;nə;.

               İdris İbişoğlu. 1999-2000 Köyük kə;ndi

Belə; talelə;r var.İdris özündə;n sonra dörd qız,iki oğul qoyub getdi...

Bu tarixi sözə; nağıl edə;n onun kiçik oğludur-İlham İdrisoğlu...

Brest 2011 may