Edebiyat terimi
İstidrâk
Tanımı ekleyenEdebiyatla
İstidrâk nedir?
İstidrâk, sözün görünürdeki övgü ya da yergi tonunun asıl kastedilenin tersi olduğu, böylece övgünün de yerginin de pekiştiği söz sanatıdır.
- Yerer gibi övme: Övülen kişiye bir kusur yükleniyor sanılır, ama sayılan “kusur” aslında bir erdemdir.
- Över gibi yerme: Görünürde methedilen davranış, dikkatle okununca kişinin kusurunu ortaya koyar.
Örnek
Bu yiğidin tek kusuru var: kapısını kimseye kapatamaz.
Ne cömert adam: misafire ikram ettiği çayı da kendisi içer.
İstidrâk teriminin kökeni nedir?
Arapça istidrâk sözcüğünden; ilk anlamı söylenen bir sözün eksiğini sonradan gidermektir.
İstidrâk ile ilgili terimler nelerdir?
- Tariz: Asıl söyleneceği karşıdakine iğneli bir sözle sezdirme; över gibi yerme çoğu zaman bu iğnelemeye yaslanır.
- Hicviye: Yergi amacıyla kaleme alınan manzume; istidrâkın över gibi yerme yolu bu türde de işe yarar.
- Tecâhül-i arif: Şairin kendini bilgisiz gösterip okuru düşündürdüğü sanat; istidrâk gibi görünüşle kastedilenin ayrılığına dayanır.