Mecaz

Mecaz, bir sözün sözlükteki ilk karşılığından uzaklaşıp benzerlik ya da başka bir yakınlık yoluyla yeni bir anlam kazanmasıdır; “keskin zekâ”, “taş yürek” bu yolla kurulmuş söyleyişlerdir.

• Türleri: Anlam aktarması benzetmeye dayanıyorsa istiare, benzerlik dışında bir ilgiye dayanıyorsa mecaz-ı mürsel ortaya çıkar.
• Karine: Sözün olduğu gibi alınmaması gerektiğini gösteren ipucuna karine denir; “Bu adam aslan” denince söz edilenin bir insan olduğu bilindiğinden aslan sözü mecaz okunur.
• Gündelik dilde: Mecaz yalnız edebî bir süs değildir; “ağır söz”, “soğuk karşılama”, “dağın eteği” gibi kullanımlar dilin olağan parçasıdır.

Arapça mecâz sözcüğünden; ilk anlamı “geçilen yer, geçit”tir.

• Mecaz-ı mürsel: Parça yerine bütünü, yer yerine orada olanları anmak gibi benzerlik dışı ilgilere dayanan mecaz türü.
• Alaka: İki anlam arasındaki köprü; o olmadan mecaz anlaşılmaz.
• Kinaye: Asıl kastın mecaz anlamda olduğu, ama mecazdan farklı olarak gerçek anlamın da geçerli kalabildiği söyleyiş.