Ölüm de Peşimizden Geliyor
Bir ailenin dağılan coğrafyası üzerine
This piece was featured as the selection of the day on 23.08.2026.
Bazı sorular vardır; insanın aklına bir kez gelir ve gider. Bazıları ise yıllarca peşini bırakmaz.
Benim de yıllardır peşimden gelen bir soru var.
Her cenazeden dönerken, her mezarlıktan ayrılırken, hatta bazen yol kenarında gördüğüm eski bir mezarlığın önünden geçerken bile aynı soru usulca gelip yanıma garip şekilde oturuyor.
Kendi kendime tekrar ediyorum;
Acaba bugün kaç kişi ölüyor doğduğu yerde?
Bu sorunun cevabını gerçekten merak ettiğim için sormuyorum. Aslında belki de cevabını bildiğim halde yeniden soruyorum kendime.
Çünkü çocukluğumda gördüğüm dünya ile bugün yaşadığım dünya aynı değil.
Değişen yalnızca şehirler değil; insanların son adresleri de değişti.
Bunun bir istatistiği var mıdır bilmiyorum.
Varsa, muhtemelen uzun tabloların arasında kaybolmuş küçük bir rakamdır.
Ama bazen küçücük bir rakam, koca bir toplumun hikâyesini anlatabilir diye düşünmüyor değilim.
Bir zamanlar insanlar doğdukları yerde yaşardı.
Doğdukları yerde evlenir…
Çocuklarını orada büyütür…
Yaşlanır…
Ölümüne yakın zamanlarında da geride kalanlarına “Beni filan kişinin yanına gömün ha!..” diye de vasiyet ederlerdi..Çoğunda bu vasiyet yerine getirilir vasiyetine uygun toprağa emanet edilirdi.
Sonuçta
Ölüm, hayatın başladığı yerden çok uzağa gitmezdi.
Aileler de öyle…
Bir mezarlığa girdiğinizde birkaç kuşağı bir arada bulurdunuz.
Dedeler…
Nineler…
Amcalar…
Halalar…
Bir aileyi görmek için bazen tek yapmanız gereken mezarlığın içinde biraz yürümekti.
Bugün ise aynı aileyi bulabilmek için bazen birkaç şehrin yolunu tutmak gerekiyor.
Bu düşünce bende bir günde oluşmadı.
Her cenazede biraz daha büyüdü.
Her defin sırasında ve toprağa emanet sonrasında biraz daha yer etti kafamın içinde.
Geçen yıl Şubat ayı ortalarında çok sevdiğim Zekiye bibimi,(halamı) kaybettiğimizde bunu ilk kez daha derinden hissettim.
Onu nasıl uğurlayacağımızı konuştuk.
İstanbul’da çok uzak bir mezar yeri önerilince, en sonunda yıllar önce rahmetli olmuş eşinin üzerine defin edilmesine çocukları karar verdiler..
Uzaklık o an bibimin evi ile mezarlık arası hesabına göre yapıldı sanırsam ama çocukları ve ben başka şehirlerde yaşıyorduk.
Ama ilginçtir…
Onun nereye ait olduğunu hiç konuşmadık.
Belki de konuşacak bir şey kalmamıştı.
Çünkü artık çoğumuzun döneceği tek bir aile mezarlığımız yoktu.
Sonra fark etmeye başladım.
Bu sadece bizim ailemizin hikâyesi değildi.
Hemen herkesin hikâyesiydi.
Birinin annesi başka şehirdeydi.
Babası başka şehirde…
Eşi kendi memleketinde…
Kardeşi belki de bambaşka bir memlekette…
Kimi, yıllar önce vefat eden eşinin yanına defnediliyordu.
Kimi, anne ya da babasının üzerine…
Çünkü yeni bir mezar yeri bulmak artık eskisi kadar kolay değildi.
Bütün bunlar ilk bakışta birbirinden kopuk kararlar gibi görünüyordu.
Oysa hepsi aynı değişimin parçalarıydı.
Şehir büyümüştü.
İnsanlar göç etmişti.
Aileler dağılmıştı.
Mezarlıklar da bu değişimin sessiz tanıkları olmuştu.
Geçen bayram bir yakınımızın kabir ziyareti için Antalya’da Şehir Mezarlığındaki görevli olduğunu öğrendiğim bir abiyle kısa bir sohbet ettim.
Söz arasında şöyle dedi:
“Eskiden gelenler mezar sormazdı abi. Kimin nerede yattığını bilirlerdi. Hatta sağında solunda yatanları da bilirlerdi.Şimdi ilk sordukları şey ne biliyor musun ada ve parsel numarası.”
Bu cümleyi uzun süre unutamadım.
Çünkü aslında mezar aramıyorduk.
Kaybolan bir yakınlığı arıyorduk.
Her neyse…
Türkiye’nin son yarım yüzyılı (tıpkı bizim yaptığımız gibi) biraz da büyük bir göç hikâyesidir.
Köylerden kasabalara…
Kasabalardan şehirlere…
Şehirlerden büyükşehirlere…
Sonra Avrupa’ya…
Sonra dünyanın başka köşelerine…
Her ne kadar istatistikler bunu nüfus hareketi diye anlatsalar da ben daha farklı bakıyor ve daha farklı düşünüyorum.
Ve kendimce merak edip şu soruyu yine soruyorum kendime;
Aynı mezarlıkta buluşamayan ailelerin istatistiğini…
Belki hiçbir zaman tutulmayacak bir istatistiği… Gerçekten bilmek ister miydim yoksa istemez miyidim?..Emin değilim!..
Son yıllarda bir değişim daha oldu.
Şehirler büyüdükçe mezarlıklar da uzaklaştı.
Yer azaldıkça aynı mezarlar yeniden kullanılmaya başlandı.Üst üste definler filan..
Eskiden kulağa garip gelen bu durum, bugün birçok aile için hayatın olağan bir parçası.
Önceleri farkında olmadan sonrasında da yaşayarak,tanıklıkla şunu da anlıyoruz ki hayat bize yeni çözümleri zorunlu kabullenişler ile zorluk ve zorunlulukları nesilden nesile öğretiyor sanki..
Ama her çözüm, içimizde küçük bir boşluk da bırakıyor.
Yakın bir arkadaşım daha bügün şöyle dedi;
“Babamı ziyaret etmek için altı saat yol gitmem gerekiyor,” dedi.
Sonra sustu.
Biraz sonra sessizce ekledi:
“Amcam başka şehirde.”
“Geçenlerde bir başkasının cenazesinde iki yıl önce ölen Erkan’ın mezarını da ziyaret etmek istedim ama valla bulamadım!..”
Başka hiçbir şey söylemedi.
Zaten söylemesine gerek de yoktu.
Bazı cümlelerin devamını herkes kendi hayatından tamamlıyor.
İnsan garip bir varlık.
Yaşarken dünyanın öbür ucuna gitmek istiyor.
Ama öldüğünde ait olduğu bir yer olsun istiyor.
Belki de bu yüzden mezarlar yalnızca taş değildir.
Onlar hafızadır.
Bir mezarın başında bazen belki de çocukluğumuzu buluruz
Bir ses…
Bir koku…
Bir bayram sabahı…
Artık yerinde olmayan eski bir ev…
Ne bileyim..
Ve fark ederiz ki aslında ziyaret ettiğimiz yalnızca sevdiğiniz insanlar değil,
Kendi geçmişimiz!..
Hatırlayın eskiden insanlar birbirlerine adres tarif ederdi.
“Çınarı geç.”
“Çeşmeden sağa dön.”
“Düz yürü.”
“Karşına bakkal Mahmut amca çıkacak.”
“Dördüncü beyaz evin solundaki..”
“Oraya kadar vardıysan kime sorsan gösterirler..”
Şimdi Navigasyon veya telefonlarımız bize yolu gösteriyor.
Elbette mezarlıklar da bundan payını fazlasıyla aldı.
Biz bugün navigasyona mahkum kalmak üzereyken torunlarımız belki de dedelerinin ,büyük annelerinin,amca,dayılarının mezarını bulabilmek için sadece bizim gibi navigasyona mahkum kalmayacak kim bilir hangi aplikasyonlarla veya araçlar ile ulaşacaklar gerçekten merak ediyorum..
Demem o ki teknoloji ilerleyecek.
Ama insanın içindeki eksiklik aynı kalacak.
Bazen düşünüyorum.
Asıl mesele doğduğumuz yerde ölüp ölmemek değil.
Asıl mesele, ait olduğumuz yerin neresi olduğu.
Çünkü insan bazen doğduğu yere değil, hatıralarına ait oluyor.
Belki de bu yüzden aile albümleri hâlâ tek bir rafta dururken, aile mezarlıkları aynı haritada bile duramıyor.
Ne tuhaf…
Fotoğraflar bizi hâlâ yan yana gösterebiliyor.
Ama hayat bizi farklı şehirlere, farklı ülkelere, farklı mezarlıklara bırakıyor.
Bizim kuşak sessiz bir değişimin tanığı oldu.
Önce evler dağıldı.
Sonra sofralar…
Sonra bayramlar…
Şimdi de mezarlıklar…
Kimse bunun başladığı günü hatırlamıyor.
Çünkü bazı değişimler gürültüyle olmaz.
İnsan ancak yıllar sonra dönüp baktığında fark eder.
Yazının başında kendime bir soru sormuştum.
“Acaba bugün kaç kişi öldüğü yerde doğuyor veya diğer bir deyişle doğduğu yerde ölüyor?..”
Şimdi o soruyu biraz değiştiriyorum.
Acaba bugün kaç aile, aynı toprakta yatıyor?
Belki bunun da bir istatistiği yok.
Ama bazen istatistiklerden daha doğru olan şey, insanın etrafına bakmasıdır.
Ben baktım.
Gördüğüm manzara şuydu:
Eskiden insanlar doğdukları yerde ölürdü.
Bugün ise hayat onları başka yerlere savuruyor.
Ölüm de peşlerinden usulca gidiyor.
Belki değişen yalnızca mezarların yeri değil.
Belki ailelerin coğrafyası değişiyor.
Belki de bir toplum, önce mezarlıklarında birbirinden uzaklaşmaya başlıyor.
Bilmiyorum.
Gerçekten bilmiyorum.
Ama ne zaman bir cenazeden dönsem, aynı soru yine yanıma geliyor.
Ve ben hâlâ ona verecek yeni bir cevap bulamıyorum.
Peki ya sen?
Sen ve senin ailen, bir gün aynı toprakta buluşabilecek misiniz?
Amel Defteri/
Ağustos 2026
Antalya