Booker Ödülü nedir? Booker Prize ve International Booker farkı

Türkiye’de “Booker Ödülü” adıyla anılan iki ayrı ödül bulunuyor. Booker Prize, özgün olarak İngilizce yazılmış uzun kurmaca eserleri değerlendiriyor. International Booker Prize ise başka bir dilde yazılıp İngilizceye çevrilen roman ve öykü derlemelerine odaklanıyor. Ödüller başvuru koşulları, değerlendirme kapsamı ve para ödülünün paylaşımı bakımından birbirinden ayrılıyor.

Booker Prize’ın kısa tarihi

Booker Prize ilk kez 1969’da verildi. P. H. Newby, Something to Answer For romanıyla ilk kazanan oldu; o yılki ödül 5 bin sterlindi. Ödül, sponsor değişiklikleriyle farklı dönemlerde farklı adlarla anıldı; bugün Booker Prize adı kullanılıyor. Booker Prize Foundation, edebiyatı desteklemeyi ve daha fazla kişiyi kurmaca okumaya ve yazmaya teşvik etmeyi amaçlayan bir hayır kurumudur.

Booker Prize yalnızca Birleşik Krallık yazarlarına açık değildir. 2014’te milliyet kısıtı kaldırıldı. Bugün herhangi bir ülkenin vatandaşı olan yazarlar, özgün olarak İngilizce yazılmış ve Birleşik Krallık ve/veya İrlanda’da yayımlanmış uygun eserlerle yarışabilir. Başvuruyu yazar ya da ajan değil, yayınevi yapar.

Booker Prize ile International Booker arasındaki fark

Booker Prize’ın temel ölçütü özgün yazım dilinin İngilizce olmasıdır. International Booker Prize’da ise eser İngilizce dışındaki bir dilde yazılır ve İngilizceye çevrilir. Her iki ödül için de kitabın Birleşik Krallık ve/veya İrlanda’da yayımlanması ve başvurunun yayınevi tarafından yapılması gerekir.

International Booker’ın bugünkü kitap odaklı biçimi 2016’da başladı. Ödül, yazar ve çevirmeni birlikte görünür kılar. 2026’da toplam ödül 50 bin sterlindi ve yazarla çevirmen arasında eşit bölündü. Toplam ödül 2027’den itibaren 100 bin sterline yükseliyor. Booker Prize’da 2026 kazananı 50 bin sterlin aldı; kısa listedeki her yazara ayrıca 2 bin 500 sterlin verildi.

Kitaplar nasıl seçiliyor?

Yayınevleri uygun eserleri ödüle sunar. Her yıl yeniden oluşturulan jüri, uzun listeyi — Booker Dozen adıyla bilinir — ve ardından altı kitaplık kısa listeyi belirler. Jüri üyeleri yazar, şair, eleştirmen, akademisyen ve kültür dünyasından başka isimlerden oluşabilir; jüri yapısı ve değerlendirilen kitap sayısı yıldan yıla değişir.

2026 Booker Prize jürisi 163 kitabı değerlendirdi. Mary Beard başkanlığındaki jüri, altı kısa liste adayı arasından kazananı oybirliğiyle seçti. Uygun yayın tarihleri her ödül yılı için ayrıca belirlenir; başvuru yapacak yayınevleri güncel kuralları kontrol eder.

Türk yazarlar Booker listelerinde

Orhan Pamuk’un Kafamda Bir Tuhaflık romanının Ekin Oklap tarafından İngilizceye çevrilen A Strangeness in My Mind başlıklı baskısı, 2016’da o dönemde Man Booker International Prize adıyla verilen çeviri ödülünün kısa listesine kaldı. Bu, ana Booker Prize değil, International Booker’ın o dönemki biçimiydi.

Elif Şafak’ın 10 Minutes 38 Seconds in This Strange World romanı 2019’da ana Booker Prize kısa listesine seçildi. Bu iki örnek, Booker Prize ile International Booker arasındaki farkı Türkiye’den okurlar için somutlaştırıyor: Birinde eser özgün olarak İngilizce yazılıyor, diğerinde başka bir dilden İngilizceye çevriliyor.

Birden fazla kez kazananlar

Booker Prize’ı birden fazla kez kazanan dört yazar J. M. Coetzee, Peter Carey, Hilary Mantel ve Margaret Atwood. Mantel, Wolf Hall (2009) ve Bring Up the Bodies (2012) ile ödül aldı. Atwood’un The Testaments romanı 2019’da Bernardine Evaristo’nun Girl, Woman, Other eseriyle birlikte kazanan ilan edildi. Bu ortak karar tarihî bir istisnaydı; güncel kurallara göre ödül bölünemiyor.

J. G. Farrell’ın Troubles romanı 2010’da ayrı ve tek seferlik Lost Man Booker ödülünü kazandı. Bu özel ödül, onu olağan Booker Prize tarihinde beşinci çift kazanan yapmıyor.

2026 Booker Prize: M. John Harrison

İngiliz yazar M. John Harrison, The End of Everything romanıyla 2026 Booker Prize’ı kazandı. 81 yaşında ödül tarihinin en yaşlı kazananı olan Harrison, ilk Booker adaylığında zafer elde etti; kitap yazarın 13. romanı. Roman, felaket sonrası Kent kıyısında geçiyor. Phillip Tennent ve teyzesi Marnie, toplumsal düzenin çözüldüğü bir dünyada yaşamlarını sürdürmeye çalışırken biçim değiştiren iGhetti adlı varlıkların yavaş ilerleyen istilasıyla karşılaşıyor.

Harrison, felaketin bütün nedenlerini açıklamak yerine, dünyaya ilişkin beklenti ve açıklamalar süregelen bir felakete dönüştüğünde insanların nasıl hayat kurabileceğini soruyor. Jüri başkanı Mary Beard, romanın okuru sarstığını, ince bir gülümseme yarattığını ve konusuna rağmen beklenmedik bir iyimserlik bıraktığını söyledi.

Booker Prize Foundation yöneticisi Gaby Wood, Harrison’ı “doğrudan bilimkurgu dünyasından gelen ilk Booker kazananı” olarak nitelendirdi. Bu, Wood’un değerlendirmesidir; önceki Booker kazananları da eserlerinde bilimkurgu unsurlarından yararlanmıştır. Harrison’ın zaferi, bilimkurgu ile ana akım edebiyat arasındaki sınırları yeniden tartışmaya açtı.

Booker Prize ve International Booker, İngilizce yayımlanan edebiyat dünyasının farklı yönlerini görünür kılıyor: biri özgün İngilizce kurmacayı, diğeri çeviri edebiyatı öne çıkarıyor. Türkiye’den Pamuk ve Şafak örnekleri de bu iki yolun ayrı ödüllerle takip edildiğini gösteriyor.

Sık sorulan sorular

Booker Ödülü ne zaman verilir?
Booker Prize kazananı genellikle yılın son bölümünde, kısa listenin açıklanmasının ardından duyurulur. Kesin tarih her ödül yılında değişir.

Booker Prize kazananı ne kadar para alır?
2026 Booker Prize kazananı 50 bin sterlin aldı. Kısa listedeki diğer yazarlara 2 bin 500’er sterlin verildi.

International Booker Prize’ın 2026 ödülü ne kadardı?
2026’da toplam 50 bin sterlin, yazar ve çevirmen arasında eşit bölündü. Toplam miktar 2027’den itibaren 100 bin sterlin olacak.

Orhan Pamuk veya Elif Şafak Booker’ı kazandı mı?
İkisi de kısa listeye kaldı, ancak bu ödülleri kazanmadı: Pamuk 2016 International Booker’da, Şafak 2019 ana Booker Prize’da kısa listeye seçildi.

Booker Prize kazanan kitaplar nasıl bulunur?
Booker Prize Foundation’ın ödül yılı arşivinde her yılın kazananı, kısa listesi ve kitap bilgileri yer alır.

Kaynakça

• About the Booker Prize — Booker Prize Foundation
• Booker Prize 2026 Rules & Submissions — Booker Prize Foundation
• The International Booker Prize — Booker Prize Foundation
• The Bukhman International Booker Prize and its history — Booker Prize Foundation
• The Booker Prize 1969 — Booker Prize Foundation
• The International Booker Prize 2016 — Booker Prize Foundation
• The Man Booker International Prize 2018 — Booker Prize Foundation
• The Booker Prize 2019 — Booker Prize Foundation
• Multiple winners and nominees — Booker Prize Foundation
• The Lost Man Booker — Booker Prize Foundation
• The End of Everything by M. John Harrison wins the Booker Prize 2026 — Booker Prize Foundation