Margaret Atwood’un Hayatı ve Eserleri
Margaret Atwood (d. 18 Kasım 1939), çağdaş dünya edebiyatının ve feminist spekülatif kurgunun yaşayan en büyük dehası, şair, romancı, edebiyat eleştirmeni ve çevre aktivistidir. Eserlerinde totaliter teokrasiyi, kadın bedeninin sömürgeleştirilmesini, çevre krizlerini ve genetik mühendisliğin yol açabileceği felaketleri cerrahi bir keskinlikle ele almıştır. Booker Ödülü'nü iki kez kazanan tarihteki nadir yazarlardan biri olan Atwood; başyapıtı Damızlık Kızın Öyküsü (The Handmaid's Tale, 1985) ile modern distopya edebiyatının George Orwell (1984) ve Aldous Huxley (Cesur Yeni Dünya) çizgisindeki en sarsıcı anıtını dikmiştir.
Atwood kendi eserlerini "bilimkurgu" yerine titizlikle "spekülatif kurgu" (speculative fiction) olarak tanımlar; zira kitaplarında anlattığı her zulüm, her baskı ve her teknolojik aşırılık insanlık tarihinde en az bir kez, bir coğrafyada gerçekten yaşanmış somut olgulara dayanır. 2000 yılında Kör Suikastçı (The Blind Assassin) ve 2019'da Ahitler (The Testaments) ile iki kez Booker Ödülü kazanan yazar, çağımızın yaşayan en etkili entelektüel vicdanıdır.
- Doğum Tarihi: 18 Kasım 1939
- Doğum Yeri: Ottawa, Ontario, Kanada
- Yaşam Durumu: Yaşıyor (87 yaşında)
- Etkin Olduğu Alanlar: Roman, Şiir, Spekülatif Kurgu, Edebi Eleştiri, Çevre ve Kadın Hakları Savunuculuğu
Margaret Atwood’un Hayatı
Atwood, 1939 yılında Kanada'nın başkenti Ottawa'da doğdu. Babası Carl Edmund Atwood tanınmış bir entomolog (böcek bilimci), annesi Margaret Dorothy Killam ise diyetisyen ve doğa aşığıydı. Babasının orman araştırmaları sebebiyle çocukluğunun büyük bölümü Kuzey Quebec, Ontario ormanlarında, vahşi doğanın ortasındaki çadırlarda ve izole ahşap kulübelerde geçti. On iki yaşına kadar düzenli bir örgün eğitim almadı; doğada böcekleri, ağaçları inceleyerek ve eline geçen her kitabı (özellikle Grimm Kardeşler masallarını, mitolojileri ve klasik çizgi romanları) okuyarak büyüdü. Bu erken çocukluk tecrübesi, onun tüm edebiyatına yön veren ekolojik duyarlılığın ve "hayatta kalma" (survival) temasının temelini attı.
1957 yılında Toronto Üniversitesi Victoria College'da edebiyat eğitimine başladı; burada dönemin büyük edebiyat kuramcısı Northrop Frye'ın öğrencisi oldu. 1961'de mezun olduktan sonra bursla Harvard Üniversitesi'nin kadın koleji olan Radcliffe Institute'ta yüksek lisans yaptı ve Victoria dönemi edebiyatı üzerine doktora çalışmalarını sürdürdü. Edebiyata şiirle adım attı; 1966'da yayımladığı The Circle Game şiir kitabıyla Kanada'nın en prestijli edebiyat ödülü olan Governor General's Award'ı henüz 27 yaşındayken kazandı.
1969 yılında kadının tüketim toplumundaki nesneleştirilmesini işleyen ilk romanı The Edible Woman (Evlenilecek Kadın) basıldı. 1972'de yayımladığı Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature adlı kuramsal incelemesiyle Kanada ulusal edebiyatının omurgasını tanımladı. 1984 yılında Batı Berlin'de, Berlin Duvarı'nın dibinde daktilosunun başına geçerek dünya edebiyatını sarsacak olan The Handmaid's Tale romanını yazmaya başladı; kitap 1985'te yayımlandığında küresel bir fenomene dönüştü. Hayatı boyunca Kanada Yazarlar Birliği ve Uluslararası PEN başkanlığı yaptı. Romancı eşi Graeme Gibson ile yarım asrı aşan bir hayat ortaklığı sürdürdü. Günümüzde Toronto'da yaşayan Atwood, çevre felaketlerine ve otoriter rejimlere karşı edebiyatıyla direnmeye devam etmektedir.
Margaret Atwood’un Edebi Hayatı
Atwood, dili bir diseksiyon neşteri gibi kullanan, feminist anlatıyı tarihsel realizm ve distopik öngörülerle harmanlayan çok yönlü bir kurucudur.
Damızlık Kızın Öyküsü ve Ahitler: Gilead Distopyası
The Handmaid's Tale, çevre kirliliği ve nükleer sızıntılar sebebiyle kısırlığın tırmandığı yakın bir gelecekte, ABD topraklarında askeri darbeyle kurulan Hristiyan teokratik diktatörlük "Gilead Cumhuriyeti"ni anlatır. Rejimde doğurgan kadınlar (Damızlıklar / Handmaids), Komutanlar sınıfının çocuk doğurma kölesi haline getirilmiştir. Başkahraman Offred'in (Fred'inki) kendi hatıralarını kasetlere kaydederek direndiği bu anlatı; kadının adının, parasının, okuma-yazma hakkının elinden alındığı bir kâbustur.
2019 yılında, ilk kitaptan 34 yıl sonra yayımladığı The Testaments (Ahitler), Gilead rejiminin çöküş sürecini içeriden üç farklı kadının (zalim Teyze Lydia, rejim içinde büyüyen genç Agnes ve Kanada'dan sızan direnişçi Daisy) gözünden anlatarak yazara ikinci Booker Ödülü'nü kazandırmıştır.
Kör Suikastçı (The Blind Assassin)
2000 Booker Ödülü sahibi roman, modern kurgu mimarisinin bir zirvesidir. Üç farklı anlatı katmanı iç içe geçer: 82 yaşındaki Iris Chase'in hatıraları, kardeşi Laura'nın yazdığı iddia edilen ve iki sevgilinin gizli buluşmalarını anlatan roman ve o romanın içindeki bir bilimkurgu gezegeninde geçen suikastçı masalı. Roman, 20. yüzyıl Kanada sanayici burjuvazisinin sırlarını, kadınların susturulmuşluğunu ve fedakarlığı muhteşem bir üstkurmaca ile işler.
MaddAddam Üçlemesi: Biyoteknolojik Kıyamet
Oryx and Crake (2003), The Year of the Flood (2009) ve MaddAddam (2013) romanlarından oluşan üçleme; genetik mühendisliğin, dev ilaç şirketlerinin kontrolsüz kapitalizminin ve insan kibrinin yarattığı küresel salgını ve türümüzün tükenişini anlatır. Atwood burada şirketlerin devletleri ele geçirdiği tekinsiz bir biyo-kıyamet evreni kurgulamıştır.
Margaret Atwood'un Edebi Kişiliği
- Spekülatif Kurgunun Sert Realizmi: Atwood asla "imkansız uzay canavarları" yazmaz. Kendi koyduğu tavizsiz kural şudur: Kitaptaki her şiddet ve baskı biçimi insanlık tarihinde gerçekten uygulanmış olmalıdır.
- İroni ve Dil Çevikliği: Ağır trajedileri ve baskıları anlatırken bile zekice mizahı, iğneleyici kelime oyunlarını ve entelektüel parodiyi elden bırakmaz.
- Hayatta Kalma (Survival) Felsefesi: Karakterleri soyut kahramanlar değildir; en zorlu koşullarda, zindanda veya ormanda bir yolunu bulup hayatta kalan inatçı zihinlerdir.
- Çok Sesli Şiirsel Doku: Şair kökenli bir yazar olarak cümleleri ritmik, görsel olarak zengin ve hafızaya kazınan aforizmalarla doludur.
Margaret Atwood’un Eserleri
Başlıca Romanları
- The Edible Woman (Evlenilecek Kadın, 1969)
- Surfacing (Kör Düğüm, 1972)
- Lady Oracle (Damızlık Tanrıça, 1976)
- Life Before Man (Hayattan Önceki Hayat, 1979)
- Bodily Harm (Bedensel Hasar, 1981)
- The Handmaid's Tale (Damızlık Kızın Öyküsü, 1985 — Arthur C. Clarke Ödülü, Booker Finalisti)
- Cat's Eye (Kedi Gözü, 1988)
- The Robber Bride (Haydut Gelin, 1993)
- Alias Grace (Nam-ı Diğer Grace, 1996 — Giller Ödülü)
- The Blind Assassin (Kör Suikastçı, 2000 — Booker Ödülü)
- Oryx and Crake (Antilop ve Flurya, 2003 — MaddAddam 1)
- The Year of the Flood (Tufan Zamanı, 2009 — MaddAddam 2)
- MaddAddam (MaddAddam, 2013 — MaddAddam 3)
- The Heart Goes Last (Kalp Gidince, 2015)
- The Testaments (Ahitler, 2019 — Booker Ödülü)
Şiir Kitapları
- The Circle Game (1964)
- The Journals of Susanna Moodie (1970)
- Power Politics (1971)
- Morning in the Burned House (1995)
- Dearly (2020)
Kuramsal ve Eleştiri Eserleri
- Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature (1972)
- Negotiating with the Dead (1984)
- Payback: Debt and the Shadow Side of Wealth (2008)
Türkçede Yayımlanan Eserleri
- Damızlık Kızın Öyküsü (Çeviri: Sevin Okyay, Doğan Kitap / Afa)
- Ahitler (Çeviri: Can Kantarcı, Doğan Kitap)
- Kör Suikastçı (Çeviri: Canan Kapancı, Doğan Kitap)
- Nam-ı Diğer Grace (Çeviri: Dilek Şendil, Doğan Kitap)
- Antilop ve Flurya / Tufan Zamanı / MaddAddam Üçlemesi (Doğan Kitap)
- Evlenilecek Kadın (Doğan Kitap)
- Kedi Gözü (Can Yayınları)
Margaret Atwood Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Çifte Booker Ödülü: J. M. Coetzee, Peter Carey ve Hilary Mantel ile birlikte Booker Ödülü'nü iki kez kazanan tarihteki nadir yazarlardandır (2000 ve 2019).
- Geleceğin Kütüphanesi (Future Library): İskoç sanatçı Katie Paterson'ın başlattığı ve Norveç ormanlarında 2114 yılında basılmak üzere her yıl bir yazarın el yazmasını kilitli kasalara sakladığı projeye ilk metni (Scribbler Moon) 2014 yılında Margaret Atwood teslim etmiştir; bu metin tam 100 yıl boyunca hiç kimse tarafından okunamayacaktır.
- The LongPen Buluşu: Atwood, yazarların evlerinden kalkmadan dünyanın öbür ucundaki imza günlerine uzaktan robotik kol vasıtasıyla ıslak imza atabilmelerini sağlayan "The LongPen" teknolojisini bizzat icat etmiş ve patentini almıştır.
- Kırmızı Cübbe Küresel Protestosu: The Handmaid's Tale romanındaki kırmızı pelerin ve beyaz bone, bugün ABD'den Polonya'ya, Arjantin'den İrlanda'ya kadar kadın hakları ve kürtaj yasaklarına direnen kadınların evrensel protesto üniforması haline gelmiştir.
Margaret Atwood'un Eserlerinden Unutulmaz Alıntılar
"Nolite te bastardes carborundorum!
Piçlerin seni ezmesine asla izin verme!"
"Daha iyi bir dünya hiçbir zaman herkes için daha iyi bir dünya demek değildir;
Birileri için daha iyi olan bir dünya, kaçınılmaz olarak diğerleri için daha kötü bir cehennemdir!"
"Bizler boşluklarda yaşayan insanlardık;
Hikâyelerin kenarlarındaki beyaz boşluklarda...
Bu bize bir tür özgürlük veriyordu;
Ta ki o boşlukları da tel örgülerle çevirene kadar!"
"Erkekler kadınların kendilerine gülmesinden korkarlar;
Kadınlar ise erkeklerin kendilerini öldürmesinden korkarlar!"