Herman Melville'in Hayatı ve Eserleri

Herman Melville, Amerikalı romancı, öykü yazarı ve şair.

Doğum tarihi ve yeri: 1 Ağustos 1819, New York, ABD
Ölüm tarihi ve yeri: 28 Eylül 1891, New York, ABD

Herman Melville’in Hayatı

1 Ağustos 1819 tarihinde Allan Melvill ve Maria Gansevoort’un sekiz çocuğundan üçüncüsü olarak New York’ta dünyaya gelmiştir. Hem anne hem de baba tarafından Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda öne çıkmış köklü ailelere mensuptur. Babası Allan Melvill, Fransa’dan tuhafiye ve lüks tüketim malları ithal eden kültürlü bir tüccardır. Ancak 1830 yılında babasının işlerinin bozulup iflas etmesi üzerine aile borçlardan kaçmak için Albany’ye taşınır. İflasın getirdiği yıkıma dayanamayan babası 1832 yılında, Herman henüz 12 yaşındayken akıl sağlığını yitirmiş halde hayatını kaybeder. Bu trajedinin ardından annesi, aile soyadının sonuna bir "e" harfi ekleyerek Melville biçimini kullanmaya başlar.

Babasının ölümüyle örgün eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalan Herman Melville, ailesinin geçimine katkıda bulunmak için on üç yaşından itibaren New York Eyalet Bankası’nda kâtiplik, ağabeyinin kürk ve şapka dükkânında tezgahtarlık, amcasının çiftliğinde tarım işçiliği ve taşra okullarında öğretmenlik yapar. Karadaki hiçbir işte dikiş tutturamayan Melville, 1839 yılında St. Lawrence adlı ticaret gemisine kamarot olarak yazılıp New York’tan Liverpool’a doğru ilk deniz yolculuğuna çıkar.

3 Ocak 1841 tarihinde ise hayatının ve edebiyatının akışını değiştirecek olan Acushnet adlı balina avı gemisiyle Massachusetts’in New Bedford limanından Pasifik Okyanusu’na açılır. Gemideki ağır şartlara ve kaptanın sert tutumuna dayanamayarak 1842 yılı Temmuz ayında arkadaşı Richard Tobias Greene ile birlikte Güney Pasifik’teki Markiz Adaları’nda (Nuku Hiva) gemiden kaçar. Adada "yamyam" oldukları söylenen Taipi (Typee) yerlilerinin arasında yaklaşık bir ay yaşar. Ardından bindiği Avustralya bandıralı Lucy Ann gemisindeki tayfa isyanına karıştığı gerekçesiyle Tahiti’de kısa süre hapis yatar. 1843’te Amerikan donanmasına ait USS United States fırkateynine bahriyeli olarak katılır ve Ekim 1844’te Boston’a döner.

1847 yılında Massachusetts Yüksek Mahkemesi Başyargıcı Lemuel Shaw’un kızı Elizabeth Shaw ile evlenir ve bu evlilikten dört çocuğu dünyaya gelir. En önemli eserlerinden sonra yaşadığı maddi sıkıntılar nedeniyle 1866 yılında New York Limanı’nda gümrük müfettişi olarak çalışmaya başlar ve 1885 yılında emekli olana dek 19 yıl boyunca bu görevi sürdürür.

Herman Melville’in Edebi Hayatı

Deniz seferlerinden döndükten sonra yaşadığı sıra dışı serüvenleri kaleme almaya başlayan Melville, ilk romanı Typee: Polinezya Hayatına Bir Bakış’ı 1846 yılında yayımlar. Markiz Adaları’ndaki yerliler arasında geçirdiği günleri anlattığı bu eser, Amerikan yayınevleri tarafından "gerçek olamayacak kadar tuhaf" bulununca önce Londra’da basılır ve kısa sürede yazara büyük bir şöhret kazandırır. 1847’de Tahiti anılarına dayanan devam romanı Omoo yayımlanır.

1849’da felsefi ve alegorik arayışlara yöneldiği Mardi beklenen ilgiyi görmeyince, aynı yıl ilk deniz yolculuğunu anlattığı Redburn’ü ve 1850’de donanmadaki askeri yaşamı eleştirdiği White-Jacket (Beyaz Ceket) romanını çıkarır. White-Jacket’ta savaş gemilerindeki kırbaç cezasını çarpıcı biçimde sergilemesi üzerine ABD Kongresi 1850 yılında donanmada kırbaç cezasını resmen kaldırır.

1850 yılında Massachusetts’in Pittsfield kasabasındaki Arrowhead çiftliğine yerleşen Melville, burada komşusu olan Kızıl Damga yazarı Nathaniel Hawthorne ile yakın bir dostluk kurar. Hawthorne’un edebi etkisiyle üzerinde çalıştığı balina avı romanını baştan aşağı derinleştirir ve 1851 yılında başyapıtı Moby-Dick; ya da Balina’yı yayımlar. Hawthorne’a ithaf ettiği bu dev eser, yayımlandığı dönemde okurlar ve eleştirmenler tarafından anlaşılamaz. Ardından gelen Pierre; ya da Belirsizlikler (1852) romanının da ağır eleştiriler alması ve 1853’te yayıncısı Harper & Brothers’ın deposunda çıkan yangında basılı kitaplarının kül olmasıyla Melville’in yazarlık gelirleri tamamen kesilir.

1853-1856 yılları arasında Putnam’s Magazine ve Harper’s gibi dergilere öyküler yazarak edebiyat tarihinin en önemli kısa kurmacalarından olan Kâtip Bartleby (1853) ve Benito Cereno’yu (1855) kaleme alır. 1856-1857 yıllarında çıktığı Akdeniz ve Yakındoğu gezisinde İstanbul, İzmir, Selanik ve Kudüs’ü ziyaret eder. 1857’de yayımlanan Sağlam Adam (The Confidence-Man) romanından sonra düzyazıyı bırakarak tamamen şiire yönelir. 1876’da Kutsal Topraklar izlenimlerine dayanan 18.000 dizelik dev epik şiiri Clarel’i yayımlar.

28 Eylül 1891 tarihinde New York’ta kalp yetmezliği sonucu hayatını kaybettiğinde edebiyat dünyası tarafından neredeyse tamamen unutulmuştur. Ölüm 당시에 çalışma masasında yarım kalan Billy Budd adlı kısa romanı 1924 yılında basılmış; 1920’li yıllarda başlayan "Melville Rönesansı" ile birlikte dünya edebiyatının en büyük yazarlarından biri olarak yeniden keşfedilmiştir.

Herman Melville'in Edebi Kişiliği

• Amerikan edebiyatında "Amerikan Rönesansı" olarak adlandırılan dönemin en özgün ve karanlık temsilcisidir.
• İlk eserlerinde otobiyografik deniz maceralarını gerçekçi ve akıcı bir dille anlatmış, olgunluk döneminde ise derin felsefi, psikolojik ve simgesel anlatıma geçmiştir.
• Çağdaşları Emerson ve Thoreau’nun iyimser "transandantalizm" (deneyüstücülük) anlayışına karşı çıkarak insan doğasının karanlık yönünü, kötülük problemini ve evrenin insana karşı kayıtsızlığını sorgulamıştır.
• Romanlarında ansiklopedik bilgileri (balina bilimi, denizcilik hukuku), tiyatro diyaloglarını, felsefi monologları ve şiirsel düzyazıyı iç içe geçirerek 20. yüzyıl modernist romanının öncüsü olmuştur.
• Eserlerinde Shakespeare trajedilerinin, Kral James İncili’nin (Tevrat kıssalarının) ve Nathaniel Hawthorne’un simgeciliğinin güçlü etkisi görülür.
• Kâtip Bartleby öyküsüyle modern kent insanının yabancılaşmasını ve pasif direnişi edebiyata taşıyarak Franz Kafka, Albert Camus ve Samuel Beckett gibi varoluşçu ve absürd yazarlara doğrudan ilham vermiştir.
• Batı uygarlığının sömürgeciliğini, kölelik düzenini ve misyonerlik faaliyetlerini eleştiren, dönemine göre son derece ileri görüşlü bir üslubu vardır.

Herman Melville’in Eserleri

Herman Melville’in sağlığında büyük kısmı baskıdan kalkan ve ancak 1920’lerden sonra toplu olarak yeniden basılan eserleri şunlardır:

• Romanları:

  • Typee: Polinezya Hayatına Bir Bakış (1846)
  • Omoo: Güney Denizlerinde Maceralar (1847)
  • Mardi ve Oraya Bir Yolculuk (1849)
  • Redburn: İlk Yolculuğu (1849)
  • White-Jacket / Beyaz Ceket (1850)
  • Moby-Dick; ya da Balina (1851)
  • Pierre; ya da Belirsizlikler (1852)
  • Israel Potter: Elli Yıllık Sürgünü (1855)
  • Sağlam Adam (The Confidence-Man, 1857)
  • Billy Budd, Denizci (Yazımı 1891, ölümünden sonra ilk basımı 1924)

• Öykü ve Novellaları:

  • Kâtip Bartleby: Bir Wall Street Hikâyesi (Bartleby, the Scrivener, 1853)
  • Horozibiği! (Cock-A-Doodle-Doo!, 1853)
  • Büyülenmiş Adalar / Encantadas (1854)
  • Paratoner Satıcısı (The Lightning-Rod Man, 1854)
  • Benito Cereno (1855)
  • Çan Kulesi (The Bell-Tower, 1855)
  • Veranda Öyküleri (The Piazza Tales, 1856 – dergi öykülerinin kitaplaştırılmış toplamı)
  • Elma Ağacı Masası ve Diğer Eskizler (Ölümünden sonra, 1922)

• Şiir Kitapları:

  • Savaş Parçaları ve Savaşın Yönleri (Battle-Pieces and Aspects of the War, 1866)
  • Clarel: Kutsal Topraklarda Bir Şiir ve Hac (1876)
  • John Marr ve Diğer Denizciler (1888)
  • Timoleon (1891)

Türkiye’de Herman Melville’in tanınmasında Tercüme Bürosu ve Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi belirleyici rol oynamıştır. Sabahattin Eyüboğlu ve Mîna Urgan’ın birlikte Türkçeye çevirdiği Moby Dick (Beyaz Balina), Türkçedeki en başarılı çeviri klasiklerden biri kabul edilir.

Herman Melville Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• 1 Ağustos 1819 tarihinde New York’ta doğdu, 12 yaşında babasını kaybetti.
• 1841 yılında Acushnet adlı balina gemisiyle Pasifik’e açıldı ve Markiz Adaları’nda gemiden kaçarak Taipi yerlileri arasında yaşadı.
• Başyapıtı Moby-Dick’i yakın dostu ve komşusu Nathaniel Hawthorne’a ithaf etti.
• Moby-Dick romanının esin kaynağı, 1820’de bir balinanın çarparak batırdığı Essex gemisi ile Mocha Dick adlı gerçek bir beyaz balinadır.
• Aralık 1856’da İstanbul’u ziyaret etti; Ayasofya, Kapalıçarşı, Galata Kulesi ve Boğaziçi izlenimlerini günlüklerine yazdı.
• Kitaplarından gelir elde edemediği için 1866–1885 yılları arasında 19 yıl boyunca New York Limanı’nda gümrük müfettişi olarak çalıştı.
• Son eseri Billy Budd, çalışma masasının çekmecesinde elyazması olarak bulundu ve ölümünden 33 yıl sonra, 1924’te yayımlandı.
• Ünlü kahve zinciri Starbucks, adını Moby-Dick romanındaki Pequod gemisinin sağduyulu ikinci kaptanı Starbuck’tan almıştır.

Herman Melville'in Eserlerinden Unutulmaz Sözler

• Bana İsmail deyin. Birkaç yıl önce –kaç yıl önce olduğu önemli değil, paramın azaldığı ya da hiç kalmadığı bir sırada–, karada da beni ayrıca bağlayan bir şey olmadığı için, bir engine açılayım, bu dünyanın denizlerini şöyle bir göreyim dedim. (Moby-Dick)
• Yapmamayı tercih ederim. (Kâtip Bartleby)
• Özgün olarak başarısız olmak, taklit ederek başarılı olmaktan daha iyidir.
• Bilgisizlik korkunun anasıdır. (Moby-Dick)
• İnsanın cennet nimetlerini paylaşmasındansa, cehennem azabına ortak olması daha insancadır. (Kâtip Bartleby)
• Haritada yeri yoktur; gerçek yerler hiçbir zaman haritada bulunmaz. (Moby-Dick)
• Kendi cennetinde üşümektense, başka birinin cehenneminde yanmak daha iyidir. (Moby-Dick)
• Dürüst bir kalp taşırken yenilgiye uğramak, korkakça kazanılmış bir zaferden daha asildir.
• Ah Bartleby! Ah insanlık! (Kâtip Bartleby)