Mukteza-yı hâl

Mukteza-yı hâl, klasik belâgatte sözün, dinleyenin kim olduğunu ve konuşmanın geçtiği ortamı gözeterek kurulmasını isteyen ilkedir.

• Belâgatle ilişkisi: Eski tanıma göre belâgat, kusursuz sözün içinde bulunulan durumun istediği biçime uygun düşmesidir; bu yüzden mukteza-yı hâl belâgatin ölçüsü sayılır.

Arapça muktezâ (gerektirilen) ve hâl (durum) sözcükleriyle kurulmuş Farsça tamlama; “durumun gerektirdiği” demektir.

• Belâgat: Mukteza-yı hâli kendi tanımının merkezine koyan eski söz bilimi.
• Fesahat: Belâgatin ön koşulu sayılan söz düzgünlüğü; mukteza-yı hâl, düzgün sözün yerinde de söylenmesini ister.