Charles Bukowski: Hayatı, Eserleri ve Biyografisi
Charles Bukowski hayatı, edebi kişiliği, önemli eserleri ve dünya edebiyatındaki yeri hakkında kapsamlı biyografi ve inceleme.
Amerikan edebiyatının resmî ve steril kanonuna sokakların, ucuz pansiyon odalarının, mezbahaların ve izbe barların diliyle meydan okuyan Charles Bukowski, yeraltı edebiyatının ve "Kirli Gerçekçilik" (Dirty Realism) akımının en tavizsiz figürüdür. Parlatılmış Amerikan Rüyası mitini tersyüz ederek sistemin kenara fırlattığı ayyaşların, kaybedenlerin, fahişelerin, kumarbazların ve asgari ücretle çalışan proleterlerin trajedisini kâğıda döken Bukowski; hiçbir edebi süse, ahlakçı maskeye veya entelektüel kibre sığınmadan insanın en çiğ halini yazmıştır.
Doğum: 16 Ağustos 1920, Andernach, Renanya-Palatina, Almanya
Ölüm: 9 Mart 1994 (73 yaşında), San Pedro, Los Angeles, California, ABD
Edebi Akım / Dönem: Yeraltı Edebiyatı (Underground Literature), Kirli Gerçekçilik (Dirty Realism), Beat Kuşağı Çağdaşı, Sokak Şiiri
Başlıca Alter-Egosu: Henry Chinaski
Mezar Taşı Yazısı: "Don't Try" (Deneme)
Kendi hayatının birebir yansıması olan alter-egosu Henry Chinaski karakteri üzerinden çağdaş bir pikaresk külliyat inşa eden yazar, hayatı boyunca akademisyenler ve geleneksel eleştirmenler tarafından hor görülmüş; ancak sokaktaki insanla kurduğu benzersiz bağ ve Avrupa'da (özellikle Almanya ve Fransa) kazandığı kült mertebesiyle 20. yüzyılın en çok okunan yazarlarından biri haline gelmiştir. Mezar taşına kazınan ünlü "Don't Try" (Deneme) aforizmasında özetlenen felsefesiyle Bukowski, yazmayı zoraki bir çaba değil, insanın içinden taşan ve tutulması imkânsız bir zorunluluk olarak görmüştür.
Charles Bukowski’nin Hayatı
Asıl adı Heinrich Karl Bukowski olan yazar, I. Dünya Savaşı'nın hemen ertesinde, Almanya'nın Andernach kentinde doğdu. Babası Heinrich Bukowski, Amerikan ordusunda görev yapan Alman asıllı bir çavuştu; annesi Katharina Fett ise terzilik yapan bir Alman kadınıydı. Almanya'daki ağır ekonomik kriz ve hiperenflasyon nedeniyle aile, Charles henüz iki yaşındayken 1923 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve 1930'da Los Angeles'a yerleşti.
Bukowski'nin çocukluğu akıl almaz bir şiddet ve travma sarmalında geçti. İşsiz kalan ve bunu ailesinden saklayan narsist babası, küçük Charles'ı en ufak bahane için banyoya kapatıp ustura kayışıyla acımasızca dövüyordu. Bu fiziksel ve psikolojik terör, yazarın ruhunda otoriteye, devlete ve kurallara karşı ömür boyu sürecek derin bir nefret tohumu ekti. Üstelik ergenlik yıllarında tüm yüzünü ve sırtını kaplayan ağır ve iltihaplı bir akne (acne vulgaris) hastalığına yakalandı. Yüzü delik deşik olan genç Bukowski, toplumdan tamamen tecrit edildi, aynalardan kaçtı ve ilk kez 16 yaşında babasının bodrumundaki şarap fıçılarını keşfederek alkolle tanıştı. Alkol, onun için bir kaçış değil, bu cehennem gibi dünyaya katlanabilmesini sağlayan tek "zırh" oldu.
Los Angeles Lisesi'nden mezun olduktan sonra Los Angeles City College'da gazetecilik ve sanat dersleri aldı; ancak II. Dünya Savaşı başlayınca okulu bıraktı. Askerlik yoklamasında psikiyatrik nedenlerle orduya uygun bulunmadı.
Yirmili yaşlarının başında evden kaçarak elinde küçük bir bavul ve daktilosuyla Amerika yollarına düştü. Philadelphia, St. Louis, New Orleans, Miami gibi şehirlerde ucuz pansiyonlarda kalarak yaşadı. Mezbahalarda et taşıyıcılığı, fırınlarda un işçiliği, konserve fabrikalarında bant memurluğu, benzin istasyonu pompacılığı gibi onlarca geçici ve ağır işte çalıştı. Açlıktan bayıldığı, park banklarında uyuduğu bu yıllarda yazdığı yüzlerce öyküyü dergilere yolladı ancak neredeyse tamamı reddedildi. 1950'lerin başında ağır bir iç kanama (mide delinmesi) geçirerek Los Angeles Yardım Hastanesi'nin "ölüm koğuşuna" yatırıldı; doktorların "yaşayamaz" dediği bu krizden mucizevi şekilde sağ çıktıktan sonra daktilosuna sarılarak bu kez şiir yazmaya başladı.
Posta İdaresi’nde 1958-1969 yılları arasında çalıştı.
1969 yılında, 49 yaşındayken hayatının dönüm noktası yaşandı: Yayıncı John Martin, yeni kurduğu Black Sparrow Press yayınevi adına Bukowski'ye tarihi bir teklif sundu: "Postanedeki işini bırakıp sadece yazman şartıyla, ömrünün sonuna kadar sana ayda 100 dolar ödeyeceğim." Bukowski bu teklifi tereddütsüz kabul etti ve postaneden istifa etti. O anı daha sonra şöyle anlatacaktı: "Önümde iki seçenek vardı: Ya postanede kalıp tamamen delirecektim ya da yazmayı seçip açlıktan ölecektim. Ben aç kalmayı seçtim."
İlerleyen yaşlarında San Pedro'da bir ev satın alarak daha sakin bir hayata geçti. 1985 yılında Linda Lee Beighle ile evlendi; Linda onun hayatındaki en büyük denge unsuru oldu. Hayatının son yıllarını klasik müzik dinleyerek, at yarışlarına giderek ve daktilosunun başında yazarak geçiren Charles Bukowski, 9 Mart 1994'te San Pedro'da yakalandığı lösemi hastalığı nedeniyle 73 yaşında hayatını kaybetti. Cenaze töreni, vasiyetine uygun olarak Budist keşişler tarafından yönetildi.
Charles Bukowski’nin Edebi Hayatı
Bukowski'nin edebiyat dünyasındaki ilk ciddi çıkışı, Los Angeles'ın yeraltı gazetesi Open City'de 1967'den itibaren tefrika ettiği Notes of a Dirty Old Man (Bir Çirkin Adamın Anıları / Pis Moruğun Notları) başlıklı haftalık köşe yazılarıyla oldu. Sokak argosunu, porno dükkânlarını, kenar mahalle cinayetlerini ve kendi ayyaş maceralarını felsefi bir alaycılıkla anlattığı bu yazılar, şehirde hızla bir karşı-kültür fenomenine dönüştü.
Postaneden istifa ettikten sadece üç hafta sonra, ilk romanı Post Office (Postane, 1971) tamamlandı. Roman, alter-egosu Henry Chinaski'nin posta teşkilatının zalim bürokrasisi, akıl almaz iş yükü, köpek saldırıları ve sefalet içindeki kadınlarla geçen yıllarını anlatan çarpıcı bir modern hiciv şaheseriydi.
1975'te yayımlanan ikinci romanı Factotum, Chinaski'nin gençliğinde bir şehirden diğerine savrularak yaptığı vasıfsız işleri, ucuz pansiyonları ve barları anlattı. 1978'de basılan Women (Kadınlar), ellili yaşlarında nihayet şöhrete kavuşan bir yazarın fırtınalı, komik ve trajikomik cinsel ilişkilerini hiçbir sansüre başvurmadan sergileyen cüretkâr bir metin oldu.
1982 yılında başyapıtı kabul edilen Ham on Rye (Ekmek Arası) yayımlandı. Bu roman, Bukowski'nin çocukluğuna, babasından yediği korkunç dayaklara, yüzünü mahveden akne illetine ve Büyük Buhran yıllarında Los Angeles sokaklarında yapayalnız büyüyen bir çocuğun ruhsal kırılmalarına adanmış en dokunaklı ve karanlık büyüme anlatılarından (bildungsroman) biridir.
1987 yılında ünlü Fransız yönetmen Barbet Schroeder, Bukowski'nin gençliğini anlatan ve senaryosunu bizzat yazarın yazdığı Barfly (Kelebek) filmini çekti. Başrollerini Mickey Rourke ve Faye Dunaway'in paylaştığı film Bukowski’yi Hollywood çevrelerinde daha görünür kıldı. Yazar, bu film sürecinde tanık olduğu Hollywood sahtekârlığını ve yönetmenlerin ikiyüzlülüğünü 1989 tarihli Hollywood romanında acımasızca hicvetti.
Ömrünün son aylarında, ölüm döşeğindeyken tamamladığı son romanı Pulp (1994), klasik dedektiflik romanlarına (özellikle Raymond Chandler'a) zekice bir saygı duruşu ve ölüm meleğine karşı yazılmış absürd bir veda mektubu oldu. Bukowski aynı zamanda günde bazen on şiir yazabilen olağanüstü üretken bir şairdi; sağlığında ve ölümünden sonra basılan onlarca şiir kitabıyla Amerikan serbest şiirine yepyeni, doğrudan ve yalın bir ritim kazandırdı.
Charles Bukowski'nin Edebi Kişiliği
Charles Bukowski'yi dünya edebiyatında benzersiz ve taklit edilemez kılan temel üslup ve düşünce ilkeleri şunlardır:
- Kirli Gerçekçilik (Dirty Realism) ve Filtresiz Dil: Bukowski, metinlerinde hiçbir edebi süse, dolaylı anlatıma veya ahlaki filtreye yer vermez. Kusmuk kokan otel odaları, bitli yataklar, fahişeler, asgari ücretli işlerin aşağılaması, akşamdan kalmalığın baş ağrıları olduğu gibi anlatılır. Onun realizmi, orta sınıfın yüzleşmekten korktuğu hayatın arka kapısıdır.
- Henry Chinaski: Amerikan Edebiyatının En Dürüst Anti-Kahramanı: Chinaski; kahraman olmak istemeyen, vatan millet nutuklarından iğrenen, kimseden merhamet dilemeyen ve kendisini asla yüceltmeyen bir figürdür. Kendi zaaflarını, korkaklıklarını ve bencilliklerini o kadar dürüstçe sergiler ki, okuyucu bu çıplak hakikat karşısında büyülenir.
- Proletaryanın Görünmeyen Yüzü: Bukowski'nin kahramanları grev örgütleyen bilinçli işçiler veya dünyayı kurtarmaya soyunan devrimciler değildir. Onlar sabahın beşinde alarm çaldığında yataktan küfürle kalkan, kirasını ödeyebilmek için bant başında ruhunu tüketen ve akşam ucuz bir şişe birayla kendini uyuşturan gerçek, tükenmiş çalışan sınıftır.
- Şiirde Doğallık ve Ritim (Konuşma Dili): Şiiri entelektüel züppelerin ve üniversite amfilerinin fildişi kulesinden sokağa indirmiştir. Céline'in öfkesi, John Fante'nin duyarlılığı ve Ernest Hemingway'in eksiltili dilinden beslenerek oluşturduğu serbest şiirleri; bir bar tezgâhında kulağınıza fısıldanan en mahrem ve acı itiraflar gibidir.
- "Deneme" (Don't Try) Felsefesi: Bukowski'ye göre yazarlık öğrenilebilecek bir meslek veya çabalayarak elde edilecek bir unvan değildir. Bir insan ancak yazmadığı zaman çıldıracak gibi oluyorsa yazmalıdır. Mezar taşındaki "Deneme" sözü, vazgeçmeyi değil; hırslardan, şöhret arzusundan ve yapay çabalardan arınmayı, sanatın ve hayatın kendiliğinden akmasına izin vermeyi öğütler.
Charles Bukowski’nin Eserleri
Charles Bukowski, kırk yılı aşan yazarlık serüveninde 6 roman, yüzlerce öykü ve binlerce şiirden oluşan devasa bir külliyat üretmiştir.
Romanları
- Post Office (1971) — Postane
- Factotum (1975)
- Women (1978) — Kadınlar
- Ham on Rye (1982) — Ekmek Arası
- Hollywood (1989)
- Pulp (1994)
Öykü ve Deneme Kitapları
- Notes of a Dirty Old Man (1969) — Pis Moruğun Notları / Bir Çirkin Adamın Anıları
- Erections, Ejaculations, Exhibitions, and General Tales of Ordinary Madness (1972) — Türkçede iki ayrı cilt olarak yayımlandı:
- Sıradan Delilik Öyküleri (Tales of Ordinary Madness)
- Dünyanın Kıçına Yakılmış En Güzel Şiir (The Most Beautiful Woman in Town)
- South of No North (1973) — Hiçbir Şeyin Güneyinde
- Hot Water Music (1983) — Sıcak Su Müziği
- The Captain Is Out to Lunch and the Sailors Have Taken Over the Ship (1998) — Kaptan Yemeğe Çıktı ve Tayfalar Gemiyi Ele Geçirdi (Son günlükleri)
Başlıca Şiir Kitapları
- The Days Run Away Like Wild Horses Over the Hills (1969) — Tepelerde Vahşi Atlar Gibi Koşan Günler
- Mockingbird Wish Me Luck (1972) — Alaycı Kuş Bana Şans Dile
- Love Is a Dog from Hell (1977) — Aşk Cehennemden Bir Köpektir
- Play the Piano Drunk Like a Percussion Instrument Until the Fingers Begin to Spill and Bleed (1979) — Piyanoyu Sarhoşken Vurmalı Bir Çalgı Gibi Çal
- War All the Time (1984) — Her Zaman Savaş
- The Last Night of the Earth Poems (1992) — Yeryüzü Şiirlerinin Son Gecesi
Senaryo
- Barfly (1987) — Kelebek (Yönetmen: Barbet Schroeder)
Türkçede Charles Bukowski
Charles Bukowski, Türkçede yeraltı edebiyatının tartışmasız en çok okunan ve geniş kitleleri etkileyen figürüdür:
- Bukowski'nin Türkçedeki sesi, usta çevirmen Avi Pardo olmuştur. Pardo, yazarın argosunu, sokak ritmini ve şiirsel ironisini dilimize benzersiz bir doğallıkla aktarmıştır.
- Eserleri başta Parantez Yayınları, Sokak Kitapları, Metis Yayınları ve Everest Yayınları tarafından eksiksiz olarak basılmıştır.
- Özellikle Ekmek Arası, Postane, Kadınlar ve Sıradan Delilik Öyküleri, Türkiye'de sayısız baskı yaparak karşı-kültür okurlarının başucu metinleri haline gelmiştir.
Charles Bukowski Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Mezar Taşındaki "Don't Try" ve Boksör Silüeti: San Pedro'daki Green Hills Anıt Parkı'nda bulunan mezar taşında sadece adı, doğum-ölüm tarihleri, dövüşen bir boksör silüeti ve "DON'T TRY" (Deneme) yazısı yer alır. Bukowski bu felsefeyi bir mektubunda şöyle açıklar: "Bir şeyleri başarmak için kasılma. Bekle. Eğer içinden gelmiyorsa yapma. Eğer içine bir ateş düşmüyorsa yazma. Sadece bekle; eğer gelirse, o seni bulur."
- John Fante Tutkusu: Bukowski, Los Angeles Halk Kütüphanesi'nin tozlu raflarında dolaşırken tesadüfen John Fante'nin Ask the Dust (Toza Sor) romanını bulmuş ve adeta çarpılmıştır. Fante'yi "benim Tanrım" olarak niteleyen Bukowski, unutulup gitmiş olan Fante'nin yıllar sonra Black Sparrow Press tarafından yeniden basılmasını ve hak ettiği dünya şöhretine kavuşmasını sağlamıştır.
- Klasik Müzik ve Daktilo: İnsanların çoğu Bukowski'yi sadece rock müzik veya cazla özdeşleştirse de, o ömrü boyunca neredeyse sadece klasik müzik dinlemiştir. Geceleri ucuz biralar ve sigaralar eşliğinde daktilo başında yazarken arka planda sürekli Mahler, Beethoven, Şostakoviç, Sibelius ve Brahms çalıyordu.
- Fransız Televizyonundaki Skandal (Apostrophes): 1978 yılında Fransa'nın en saygın edebiyat programı Apostrophes'a davet edildi. Canlı yayına iki şişe beyaz şarapla çıkan Bukowski, stüdyoda şarabını dikti, diğer konuk yazarlara laf attı, sunucu Bernard Pivot ile alay etti ve sonunda mikrofonunu çıkarıp stüdyoyu terk etti. Bu skandal, Fransa'da kitap satışlarının bir gecede patlamasına yol açtı.
- Kedilerle İlişkisi: İnsanlardan kaçan ve kalabalıklardan nefret eden Bukowski, kedilere büyük bir hayranlık beslerdi. Hayatının son döneminde evinde altı kediyle yaşardı; onları "doğanın en bilge, en gösterişsiz öğretmenleri" olarak tanımlar ve "Ne zaman moralim bozulsa kedilerime bakarım, onların uyuyuşunda evrenin tüm huzuru vardır" derdi.
Charles Bukowski'nin Eserlerinden Unutulmaz Sözler
"Zeki insanlar şüphelerle doluyken, aptalların özgüvenle dolu olması dünyanın temel sorunudur."
"Bazen yataktan çıkmamak için tek bir neden bulamazsınız; işte o an, hayatın size dair hiçbir planı olmadığını anladığınız andır."
— Ekmek Arası
"Yalnızlık hiçbir zaman beni rahatsız etmedi; ama başkalarıyla bir odada bulunup da yapayalnız hissetmek, işte bu katlanılmazdı."
— Postane
"Kuş kafeste doğmuşsa, uçmanın bir hastalık olduğunu düşünür."
"İçki, sabahleyin yeniden başlayabilmek için geceleyin teslim olmaktır."
— Kadınlar
"İnsanları sevmiyorum; ama bu onlardan nefret ettiğim anlamına gelmez. Sadece aramızda bir mesafe olduğunda herkes için daha iyi olduğunu düşünüyorum."
"Eğer içinizdeki ateş dışarı fırlamıyorsa yazmayın. Bir köşede oturup günlerce kelimeleri aramaya çalışıyorsanız yapmayın. Bırakın o kelimeler sizi bir gece yarısı uykunuzdan fırlatsın; ancak o zaman gerçektir."
İlgili Edebi Okumalar ve Bağlantılar
- Ray Bradbury'nin Hayatı ve Eserleri — Edebiyatın şiirsel nostaljisi ve insan ruhu
- J. D. Salinger'ın Hayatı ve Eserleri — Yetişkin sahteliğine karşı başkaldırı ve çocukluk masumiyeti
- Edebiyatta Minimalizm: Az Sözle Çok Anlatmak