Mazmun

Mazmun, divan şairlerinin ortak birikiminden gelen ve okurun hemen tanıdığı hazır benzetme ve çağrışımlara verilen addır: sevgilinin boyu selvi, kaşı yay, kirpiği oktur.

• Şairin hüneri: Mazmunlar herkesçe bilindiği için usta şair onları tekrarlamakla yetinmez, bilinen bir mazmuna yeni bir bağlantı ya da nükte katar.
• Örtük söyleyiş: Şair kastettiği şeyin adını anmaz; okur onu bilinen bir imgeden çıkarır, mazmunun inceliği de bu örtüklükten doğar.
• Sık görülenler: Gül ile bülbül, mum ile pervane, saki ile kadeh birbirini çağıran mazmun çiftleridir.
• Genel anlamı: Eski dilde bir sözün içeriği, anlamı demektir: “mektubun mazmunu”.

Arapça mazmûn sözcüğünden; ilk anlamı “içine konmuş, kapsanan”dır.

• Gül: Bülbülün sevgilisi olarak anılan çiçek; divan şiirinde pek çok mazmunun merkezindedir.
• Mecaz: Mazmunların çoğu bir benzetmeye ya da anlam aktarmasına, yani mecaza dayanır.
• İhtira: Ortak mazmunların dışına çıkarak şairin kendi bulduğu yeni hayal.
• Mey: Kadeh, saki ve meyhaneyle birlikte anılan, tasavvufi okumada ilahi aşka işaret eden imge.
• Sebk-i Hindî: Bilinen mazmunları zorlayıp onlardan beklenmedik, ince hayaller çıkaran üslup.