Serbest nazım

Serbest nazım, dizeleri belirleyen şeyin önceden konmuş bir kalıp değil şiirin kendi iç ritmi ve anlamı olduğu şiir anlayışıdır; dizenin uzunluğu, uyak ve bent düzeni şairin seçimine kalır.

• Batıda: Vers libre adıyla 1880'lerde Fransa'da simgeci şairlerin elinde biçimlendi; Amerikalı Walt Whitman ise daha önce ölçüsüz, uzun dizeli şiirler yazmıştı.
• Türk şiirinde ilk adım: Servet-i Fünun edebiyatının şairleri, özellikle Tevfik Fikret, aruzu bırakmadan dize uzunluklarını serbestleştirdi; bu biçime serbest müstezat denir.
• Sonraki adımlar: Nâzım Hikmet 1920'lerde ölçüyü bırakıp uyağı dağınık biçimde korudu; 1940'larda Garip şairleri uyaktan da büyük ölçüde vazgeçti.

• Müstezat: Serbest müstezatın adını ve çıkış noktasını aldığı divan şekli; Servet-i Fünun edebiyatı onun dizelerini serbestleştirerek serbest nazma giden yolu açtı.
• Garipçiler: Şiirin süsünü ve kalıplarını reddeden 1940'lar topluluğu; ölçü ve uyaktan büyük ölçüde vazgeçen şiiri yaygınlaştırdı.
• Servet-i Fünun edebiyatı: Aruzu koruyup dize uzunluklarını serbestçe değiştiren edebî hareket.
• Ölçü: Hecelerin uzun ya da kısa okunuşuna ya da sayısına dayanan dize düzeni; serbest nazmın bağlanmadığı kural.