İngiliz Edebiyatı

İngiliz edebiyatı, bu yazıda İngiltere’de gelişen, başlıca İngilizce şiir, tiyatro ve düzyazı geleneğini ifade eder. Eski İngilizce metinlerden günümüze uzanan bu tarih; Shakespeare’in tiyatrosu, 18. yüzyıl romanı, Viktorya dönemi anlatısı ve modernist yazın gibi farklı dönem ve biçimlerden oluşur. İrlanda edebiyatı ayrı ulusal gelenektir. İskoç yazarlar ve İrlanda doğumlu Swift ile Shaw, İngiltere edebiyatı tarihiyle ilişkileri ölçüsünde anılır; İrlandalı yazarlar komşu gelenek notunda gösterilir.

İngiliz Edebiyatının Tarihsel Dönemleri

1. Eski İngiliz (Anglosakson) ve Orta İngiliz Dönemi (5. – 15. Yüzyıl)

Eski İngilizce şiirlerin sözlü aktarımı yazılı kayıtlardan önceye uzanır; elimizdeki metinlerin tarihi ile şiirlerin oluşum tarihi aynı değildir. Beowulf, daha erken sözlü gelenekten doğmuş olabilecek Eski İngilizce bir destandır; eldeki tek elyazması yaklaşık 1000 yılına tarihlenir. Bu nedenle şiirin oluşum tarihi ile günümüze ulaşan nüshanın tarihi birbirinden ayrılır. Hristiyanlığın kabulüyle birlikte Caedmon ve Cynewulf gibi dini şairler yetişmiş; Büyük Alfred (King Alfred) döneminde Latinceden yapılan çeviriler ve Anglosakson Kroniği (Anglo-Saxon Chronicle) ile İngilizce düzyazı gelişmiştir.

1066 yılındaki Norman İstilası'nın ardından Fransızca ve Latince saray ile hukuk dili hâline gelirken, halkın konuştuğu dil zamanla Fransızca sözcüklerle kaynaşarak Orta İngilizceye (Middle English) dönüştü. Bu dönemde Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri etrafında gelişen romanslar (özellikle Sir Thomas Malory'nin Le Morte d'Arthur adlı eseri) ile William Langland'ın alegorik şiiri Çiftçi Piers (Piers Plowman) öne çıktı.

Orta İngiliz edebiyatının en büyük ustası ve "İngiliz şiirinin babası" kabul edilen Geoffrey Chaucer (y. 1343–1400), Londra'dan Canterbury'deki Aziz Thomas Becket türbesine hac yolculuğuna çıkan farklı toplumsal sınıflardan otuz kişinin anlattığı hikâyelerden oluşan Canterbury Hikâyeleri (The Canterbury Tales, 1387–1400) adlı eseriyle Londra lehçesini ulusal edebiyat dili katına yükseltti.

2. Rönesans, Elizabeth ve Jakoben Dönemi (16. – 17. Yüzyıl Başı)

Matbaanın 1476’da William Caxton tarafından İngiltere’ye getirilmesi, Hümanizmin yayılması ve Protestan Reformu, İngiliz edebiyatında yeni bir çağ başlattı. Sir Thomas More’un 1516’da Latince yazdığı Ütopya, İngiliz edebiyatı tarihiyle ilişkisi nedeniyle anılan bir istisnadır; eser İngilizce yazılmamıştır. Kral VIII. Henry döneminde Sir Thomas Wyatt ve Henry Howard (Surrey Kontu), İtalyan sone biçimini İngilizceye uyarladı.

Kraliçe I. Elizabeth (1558–1603) ve Kral I. James (1603–1625) dönemleri, özellikle İngiliz tiyatrosu ve şiirinin altın çağı oldu. Edmund Spenser Periler Kraliçesi (The Faerie Queene) adlı alegorik destanıyla, Sir Philip Sidney sone dizisiyle, Francis Bacon ise bilimsel yöntem ve ahlak üzerine kaleme aldığı özlü Denemeler’iyle (Essays, 1597) döneme damga vurdu.

Tiyatroda Christopher Marlowe (Doktor Faustus), açık uyaksız beşli ölçü (blank verse) tekniğini geliştirerek trajedi diline görkem kazandırdı. Dünya tiyatro tarihinin en büyük oyun yazarı kabul edilen William Shakespeare (1564–1616); Hamlet, Macbeth, Kral Lear, Othello ve Romeo ve Juliet gibi trajedileri, Bir Yaz Gecesi Rüyası, Venedik Taciri ve On İkinci Gece gibi komedileri, tarihsel oyunları ve 154 sonesiyle insan tutkularını, iktidar hırsını ve vicdan çatışmasını evrensel bir dille sahneye taşıdı. Aynı dönemde Ben Jonson (Volpone) "mizaçlar komedyası"yla, John Webster ise (Malfi Düşesi) Jakoben intikam trajedisiyle öne çıktı. 1611 yılında tamamlanan Kral James Onaylı Kitab-ı Mukaddes Çevirisi (King James Bible), İngilizce düzyazı üslubunu yüzyıllar boyunca şekillendiren temel metin oldu.

17. yüzyılın ortalarında İngiliz İç Savaşı ve Püriten yönetimi sırasında bir yandan John Donne, George Herbert ve Andrew Marvell'ın temsil ettiği, zekâ oyunları ve felsefi imgelerle örülü "Metafizik Şiir" gelişirken; diğer yandan John Milton (1608–1674), basın özgürlüğünü savunan Areopagitica risalesini ve insanın cennetten kovuluşunu epik bir dille anlatan başyapıtı Kayıp Cennet’i (Paradise Lost, 1667) kaleme aldı.

3. Restorasyon ve Aydınlanma Çağı: Romanın Doğuşu (1660–1798)

1660 yılında monarşinin yeniden kurulmasıyla (Restorasyon) kapatılan tiyatrolar açıldı; John Dryden şiir, tiyatro ve eleştiride Klasisizm ilkelerini yerleştirdi. William Congreve töre komedyalarıyla, John Bunyan ise Çarmıh Yolcusunun İlerleyişi (The Pilgrim's Progress, 1678) adlı alegorisiyle geniş kitlelere ulaştı.

18. yüzyılın ilk yarısı ("Augustus Çağı"), aklın, sağduyunun ve toplumsal yerginin öne çıktığı dönem oldu. Alexander Pope manzum yergileriyle, Jonathan Swift (1667–1745) ise insan doğasını ve siyaset kurumunu keskin bir ironiyle eleştirdiği Gulliver'in Gezileri (Gulliver's Travels, 1726) ile dünya edebiyatının en güçlü hiciv örneklerini verdi. Joseph Addison ve Richard Steele'in çıkardığı The Tatler ve The Spectator gazeteleri modern gazeteciliği ve deneme türünü yaygınlaştırırken, Samuel Johnson 1755'te yayımladığı İngiliz Dili Sözlüğü ile edebi eleştirinin otoritesi hâline geldi.

Bu yüzyılın dünya edebiyatına en büyük katkısı modern İngiliz romanının gelişimi oldu:

• Daniel Defoe (1660–1731), gerçekçi ayrıntılarla kurguladığı Robinson Crusoe (1719) ve Moll Flanders (1722) ile bireyciliği ve hayatta kalma mücadelesini romanın merkezine taşıdı.
• Samuel Richardson, Pamela (1740) ve Clarissa (1748) ile mektup-roman geleneğinin ve psikolojik anlatımın gelişimine katkı sundu.
• Henry Fielding, Tom Jones (1749) ile panoramik ve ironik roman kurgusunun gelişimine katkı sundu.
• Laurence Sterne, Tristram Shandy Beyefendi'nin Hayatı ve Görüşleri (1759–1767) adlı eseriyle doğrusal zaman akışını kıran üstkurmaca (metafiction) tekniğinin öncüsü oldu.

Yüzyılın ikinci yarısında Horace Walpole'un Otranto Şatosu (1764) ve Ann Radcliffe'in eserleriyle "Gotik Roman" türü ortaya çıktı.

4. Romantik Dönem (1798–1837)

Sanayi Devrimi'nin yarattığı hızlı kentleşmeye ve Aydınlanma Çağı'nın katı akılcılığına bir tepki olarak doğan İngiliz Romantizmi; doğaya dönüşü, bireysel duyguyu, hayal gücünü (imagination) ve sade halk dilini yüceltti.

Ressam ve şair William Blake (Masumiyet ve Deneyim Şarkıları, 1789–1794) ile İskoç şair Robert Burns hareketin habercisi oldu. Akımın resmî başlangıcı ise "Göl Şairleri" olarak anılan William Wordsworth ve Samuel Taylor Coleridge’in 1798 yılında birlikte yayımladıkları Lirik Baladlar (Lyrical Ballads) kitabı kabul edilir.

İkinci kuşak Romantik şairler ise genç yaşta hayatlarını kaybetmelerine rağmen dünya şiirinde silinmez izler bıraktılar:

• Lord Byron (Childe Harold'un Hac Yolculuğu, Don Juan), başkaldıran, melankolik ve uyumsuz "Byronvari kahraman" tipini yarattı.
• Percy Bysshe Shelley (Zincire Vurulmuş Prometheus, Batı Rüzgârına Övgü), devrimci idealizmi ve lirik coşkuyu temsil etti.
• John Keats, Bir Yunan Vazosu Üzerine Kaside ve Bülbüle Kaside gibi şiirleriyle duyusal güzelliği ve faniliği kusursuz bir dille işledi.

Dönemin romanında iki farklı damar gelişti: Sir Walter Scott (Ivanhoe, Waverley) tarihsel romanın gelişimine katkı sunarken; Jane Austen (1775–1817), Sağduyu ve Duyarlılık (1811), Gurur ve Önyargı (Pride and Prejudice, 1813), Mansfield Parkı (1814) ve Emma (1815) romanlarıyla taşra soylularının evlilik, sınıf ve ahlak ilişkilerini ince bir ironi ve gerçekçi gözlemle anlattı. Mary Shelley ise 1818'de yayımladığı Frankenstein ya da Modern Prometheus ile hem Gotik geleneği yeniledi hem de bilimkurgu edebiyatının erken dönem önemli eserlerinden birini verdi.

5. Viktorya Dönemi İngiliz Edebiyatı (1837–1901)

Kraliçe Victoria'nın altmış dört yıllık saltanatını kapsayan Viktorya Dönemi, Britanya İmparatorluğu'nun küresel gücünün zirveye çıktığı, aynı zamanda Sanayi Devrimi'nin getirdiği işçi sınıfı yoksulluğu, çocuk işçiliği, kentleşme ve Darwin'in evrim kuramıyla sarsılan inanç krizlerinin tartışıldığı bir çağ oldu. Bu dönemde roman, edebiyatın egemen türü hâline geldi.

• Charles Dickens (1812–1870), Oliver Twist, David Copperfield, Kasvetli Ev, İki Şehrin Hikâyesi ve Büyük Umutlar gibi tefrika romanlarıyla Viktorya Londra'sının yoksullarını, yetimhanelerini, hukuk sisteminin aksaklıklarını ve insan merhametini unutulmaz karakterlerle canlandırdı.
• William Makepeace Thackeray, Gurur Dünyası (Vanity Fair, 1848) ile yüksek sosyetenin ikiyüzlülüğünü hicvetti.
• Brontë Kardeşler, Yorkshire bozkırlarının tutkulu ve karanlık atmosferini romana taşıdı: Charlotte Brontë Jane Eyre (1847) ile bağımsız kadın bilincini, Emily Brontë Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights, 1847) ile yıkıcı tutkuyu, Anne Brontë ise Wildfell Konağı Kiracısı (1848) ile kadın haklarını işledi.
• George Eliot (Mary Ann Evans), Middlemarch (1871–1872) ve Silas Marner ile İngiliz romanına derin bir felsefi ve psikolojik realizm kazandırdı.
• Thomas Hardy, Tess (Tess of the d'Urbervilles, 1891) ve Adsız Sansız Bir Jude (1895) romanlarında kırsal İngiltere'nin ("Wessex") çözülüşünü ve katı toplumsal ahlakın ezdiği bireylerin trajik kaderini anlattı.
• Yüzyılın son çeyreğinde Robert Louis Stevenson (Define Adası, Dr. Jekyll ve Bay Hyde), Sir Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes öyküleri), Lewis Carroll (Alice Harikalar Diyarında) ve Rudyard Kipling (Orman Kitabı, Kim) farklı türlerde klasikler verdiler.
• "Sanat sanat içindir" (Estetizm) anlayışının öncüsü İrlanda asıllı Oscar Wilde (İrlandalı; etkileşim bağlamında, 1854–1900), Dorian Gray'in Portresi (1890) romanı ve Ciddi Olmanın Önemi gibi sosyete komedyalarıyla Viktorya ahlakçılığını nüktedan bir dille sarsarken; George Bernard Shaw (Pygmalion) eleştirel düşünce tiyatrosunun gelişimine katkı sundu.

Viktorya şiirinde ise Alfred Lord Tennyson, Robert Browning (dramatik monologlarıyla), Elizabeth Barrett Browning, Matthew Arnold, Christina Rossetti ve modern şiirin habercisi olan Cizvit şair Gerard Manley Hopkins öne çıktı.

6. 20. Yüzyıl Modernizmi ve Çağdaş İngiliz Edebiyatı

Birinci Dünya Savaşı'nın yıkımı, Wilfred Owen ve Siegfried Sassoon gibi "Siper Şairleri"nin savaş karşıtı dizelerinde yankı bulurken; geleneksel anlatı kalıplarını kıran Modernizm hareketi İngiliz edebiyatını kökten değiştirdi.

• Modernist romanın geçiş sürecinde Polonya asıllı Joseph Conrad (Karanlığın Yüreği, 1899; Lord Jim), sömürgeciliğin karanlık yüzünü ve insan ruhunun derinliklerini sorguladı; E. M. Forster (Hindistan'a Bir Geçit, Manzaralı Bir Oda) kültürlerarası çatışmaları, D. H. Lawrence (Oğullar ve Sevgililer, Lady Chatterley'in Sevgilisi) ise sanayi toplumunun bastırdığı içgüdüleri ve insan ilişkilerini ele aldı.
• Bloomsbury Grubu'nun merkezindeki Virginia Woolf (1882–1941), Mrs. Dalloway (1925), Deniz Feneri (To the Lighthouse, 1927), Orlando (1928) ve Dalgalar (1931) romanlarında "bilinç akışı" (stream of consciousness) tekniğiyle zamanı ve içsel algıyı yeniden kurguladı; Kendine Ait Bir Oda (1929) denemesiyle feminist edebiyat eleştirisinin kurucu metinlerinden birini yazdı.
• İrlandalı yazar James Joyce (1882–1941), Dublinliler öykü kitabı, Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi ve tek bir günde (16 Haziran 1904) geçen Ulysses (1922) romanıyla 20. yüzyıl modernist düzyazısının zirvesini oluşturdu.
• Şiirde ABD doğumlu T. S. Eliot (1888–1965), Çorak Ülke (The Waste Land, 1922) ve Dört Kuartet ile modern insanın ruhsal çölleşmesini çok katmanlı mitolojik ve edebi göndermelerle dile getirerek 1948 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı; İrlandalı şair W. B. Yeats (1923 Nobel) ve 1930'lar kuşağının öncüsü W. H. Auden modern İngilizce şiire yön verdi.
• Bilimkurgu, distopya ve popüler türlerde H. G. Wells (Zaman Makinesi, Dünyaların Savaşı) modern bilimkurgunun gelişimine katkı sundu; Aldous Huxley Cesur Yeni Dünya (Brave New World, 1932) ile teknolojik-tüketimci distopyayı, George Orwell (1903–1950) ise Hayvan Çiftliği (Animal Farm, 1945) ve Bin Dokuz Yüz Seksen Dört (1984, 1949) ile totaliter rejimlerin dil ve düşünce üzerindeki tahakkümünü ölümsüzleştirdi.
• Polisiye edebiyatta Agatha Christie (1890–1976), Hercule Poirot ve Miss Marple karakterleriyle (Doğu Ekspresinde Cinayet, On Küçük Zenci) polisiye türünün tanınmış yazarlarından biri olurken; Oxford profesörü J. R. R. Tolkien Yüzüklerin Efendisi (The Lord of the Rings, 1954–1955) ve Hobbit ile modern fantastik edebiyatın gelişiminde etkili oldu.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Samuel Beckett (Godot'yu Beklerken) ve Harold Pinter (2005 Nobel) uyumsuz (absürt) tiyatroya ve modern dramaya yeni boyutlar kazandırdı. Romanda William Golding (Sineklerin Tanrısı, 1954 — 1983 Nobel), Graham Greene, Iris Murdoch, John Fowles (Fransız Teğmenin Kadını, Koleksiyoncu), Doris Lessing (Altın Defter — 2007 Nobel), V. S. Naipaul (2001 Nobel), Salman Rushdie (Geceyarısı Çocukları), Julian Barnes, Ian McEwan, Zadie Smith ve hafıza ile geçmiş temalı romanlarıyla (Günden Kalanlar, Beni Asla Bırakma) 2017 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan Japon asıllı İngiliz yazar Kazuo Ishiguro çağdaş İngiliz edebiyatını temsil etmektedir.

İngiliz Edebiyatının Genel Özellikleri

• Dönemler Arası Dönüşüm: Eski İngilizceden günümüz İngilizcesine uzanan metinler, dilin ve edebî biçimlerin değişimini farklı tarihsel kırılmalar içinde gösterir.
• Bireycilik, Deneycilik ve Somut Gözlem: John Locke ve David Hume'dan gelen İngiliz ampirist (deneyci) felsefe geleneğine paralel olarak İngiliz edebiyatı, soyut kuramlardan çok somut insan davranışlarına, karakter çeşitliliğine ve gündelik yaşamın ayrıntılarına odaklanır.
• İnce İroni, Mizah ve Hiciv (Wit & Satire): Chaucer'dan Shakespeare'e, Swift'ten Jane Austen, Dickens, Oscar Wilde ve George Orwell'a kadar bu gelenekte ve onunla etkileşim içinde yazan yazarların belirgin üslup araçlarından biri; toplumsal aksaklıkları ve insan zaaflarını keskin bir ironi ve mizahla teşhir etmektir.
• Toplumsal Sınıf Bilinci ve Ahlaki Muhasebe: Özellikle 18. ve 19. yüzyıl İngiliz romanı; taşra soyluları, yükselen burjuvazi ve sanayi işçileri arasındaki sınıf geçişlerini, görgü kurallarını ve ahlaki seçimleri merkezine alır.
• Türlerin Öncülüğü: Walter Scott, Horace Walpole, Mary Shelley, H. G. Wells, Arthur Conan Doyle, Agatha Christie, J. R. R. Tolkien ve George Orwell gibi yazarlar tarihsel roman, Gotik kurgu, bilimkurgu, polisiye, fantastik ve distopya türlerinin gelişimine önemli katkılar sundu.
• Kapsam ve çeşitlilik: İngiliz edebiyatı burada İngiltere merkezli tarihsel gelenek olarak ele alınmıştır. Eski Britanya İmparatorluğu coğrafyalarından gelen yazarlar İngilizce edebiyatın ve postkolonyal yazının daha geniş kapsamına dahildir; bu gelenekler ayrı bir incelemeyi hak eder.

İngiliz Edebiyatının Önemli Yazar ve Şairleri

(İsimlerin üzerine tıklayarak yazarların hayatı ve eserleri hakkındaki ayrıntılı biyografilere ulaşabilirsiniz.)

Orta Çağ, Rönesans ve 17. Yüzyıl:

• Geoffrey Chaucer (y. 1343–1400)
• Sir Thomas More (1478–1535)
• Edmund Spenser (1552–1599)
• Francis Bacon (1561–1626)
• Christopher Marlowe (1564–1593)
• William Shakespeare (1564–1616)
• John Donne (1572–1631)
• Ben Jonson (1572–1637)
• John Milton (1608–1674)

18. Yüzyıl (Aydınlanma) ve Romantik Dönem:

• Daniel Defoe (1660–1731)
• Jonathan Swift (1667–1745)
• Alexander Pope (1688–1744)
• Samuel Richardson (1689–1761)
• Henry Fielding (1707–1754)
• Samuel Johnson (1709–1784)
• Laurence Sterne (1713–1768)
• William Blake (1757–1827)
• William Wordsworth (1770–1850)
• Sir Walter Scott (1771–1832)
• Samuel Taylor Coleridge (1772–1834)
• Jane Austen (1775–1817)
• Lord Byron (1788–1824)
• Percy Bysshe Shelley (1792–1822)
• John Keats (1795–1821)
• Mary Shelley (1797–1851)

Viktorya Dönemi (19. Yüzyıl):

• Elizabeth Barrett Browning (1806–1861)
• Alfred Lord Tennyson (1809–1892)
• William Makepeace Thackeray (1811–1863)
• Charles Dickens (1812–1870)
• Robert Browning (1812–1889)
• Charlotte Brontë (1816–1855)
• Emily Brontë (1818–1848)
• George Eliot (1819–1880)
• Anne Brontë (1820–1849)
• Lewis Carroll (1832–1898)
• Thomas Hardy (1840–1928)
• Robert Louis Stevenson (1850–1894)
• Oscar Wilde (İrlandalı; etkileşim bağlamında, 1854–1900)
• Sir Arthur Conan Doyle (1859–1930)
• Rudyard Kipling (1865–1936 — 1907 Nobel Edebiyat Ödülü)

20. Yüzyıl ve Çağdaş Dönem:

• George Bernard Shaw (1856–1950 — 1925 Nobel Edebiyat Ödülü)
• Joseph Conrad (1857–1924)
• H. G. Wells (1866–1946)
• John Galsworthy (1867–1933 — 1932 Nobel Edebiyat Ödülü)
• W. Somerset Maugham (1874–1965)
• E. M. Forster (1879–1970)
• Virginia Woolf (1882–1941)
• D. H. Lawrence (1885–1930)
• T. S. Eliot (1888–1965 — 1948 Nobel Edebiyat Ödülü)
• Agatha Christie (1890–1976)
• J. R. R. Tolkien (1892–1973)
• Aldous Huxley (1894–1963)
• George Orwell (1903–1950)
• Graham Greene (1904–1991)
• W. H. Auden (1907–1973)
• William Golding (1911–1993 — 1983 Nobel Edebiyat Ödülü)
• Doris Lessing (1919–2013 — 2007 Nobel Edebiyat Ödülü)
• John Fowles (1926–2005)
• Harold Pinter (1930–2008 — 2005 Nobel Edebiyat Ödülü)
• V. S. Naipaul (1932–2018 — 2001 Nobel Edebiyat Ödülü)
• Julian Barnes (d. 1946)
• Salman Rushdie (d. 1947)
• Ian McEwan (d. 1948)
• Kazuo Ishiguro (d. 1954 — 2017 Nobel Edebiyat Ödülü)

İrlanda edebiyatıyla etkileşim: Oscar Wilde, W. B. Yeats, James Joyce ve Samuel Beckett İngilizce yazın ve Britanya edebiyat çevreleriyle ilişkileri nedeniyle anılır; aynı zamanda ayrı İrlanda ulusal geleneğine aittirler ve burada İngiltere edebiyatının tekil temsilcileri olarak sunulmazlar.

(Türkçede İngiliz edebiyatının tüm dönemlerini inceleyen başvuru kaynaklarından biri, profesör ve çevirmen Mina Urgan’ın kaleme aldığı beş ciltlik İngiliz Edebiyatı Tarihi adlı eserdir.)

İngiliz Edebiyatından Bir Okuma Seçkisi

Seçki, farklı dönemlerden ve türlerden temsilî eserleri bir araya getirir; eksiksiz bir kanon ya da zorunlu okuma listesi değildir.

• Beowulf (Anonim; Eski İngilizce destan, eldeki elyazması yaklaşık 1000)
• Canterbury Hikâyeleri (The Canterbury Tales, 1387–1400) – Geoffrey Chaucer
• Ütopya (Utopia, 1516) – Thomas More
• Doktor Faustus (Doctor Faustus, y. 1592) – Christopher Marlowe
• Hamlet (y. 1600), Othello (y. 1603), Kral Lear (y. 1605), Macbeth (y. 1606) – William Shakespeare
• Kayıp Cennet (Paradise Lost, 1667) – John Milton
• Robinson Crusoe (1719) – Daniel Defoe
• Gulliver'in Gezileri (Gulliver's Travels, 1726) – Jonathan Swift
• Tom Jones (1749) – Henry Fielding
• Tristram Shandy Beyefendi'nin Hayatı ve Görüşleri (1759–1767) – Laurence Sterne
• Gurur ve Önyargı (Pride and Prejudice, 1813) ve Emma (1815) – Jane Austen
• Frankenstein ya da Modern Prometheus (1818) – Mary Shelley
• Jane Eyre (1847) – Charlotte Brontë
• Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights, 1847) – Emily Brontë
• Gurur Dünyası (Vanity Fair, 1848) – William Makepeace Thackeray
• David Copperfield (1850), İki Şehrin Hikâyesi (1859) ve Büyük Umutlar (Great Expectations, 1861) – Charles Dickens
• Middlemarch (1871–1872) – George Eliot
• Tess (Tess of the d'Urbervilles, 1891) – Thomas Hardy
• Karanlığın Yüreği (Heart of Darkness, 1899) – Joseph Conrad
• Çorak Ülke (The Waste Land, 1922) – T. S. Eliot
• Mrs. Dalloway (1925), Deniz Feneri (1927) ve Kendine Ait Bir Oda (1929) – Virginia Woolf
• Cesur Yeni Dünya (Brave New World, 1932) – Aldous Huxley
• Hayvan Çiftliği (Animal Farm, 1945) ve Bin Dokuz Yüz Seksen Dört (1984, 1949) – George Orwell
• Sineklerin Tanrısı (Lord of the Flies, 1954) – William Golding
• Yüzüklerin Efendisi (The Lord of the Rings, 1954–1955) – J. R. R. Tolkien
• Fransız Teğmenin Kadını (The French Lieutenant's Woman, 1969) – John Fowles
• Günden Kalanlar (The Remains of the Day, 1989) – Kazuo Ishiguro